ဘီးထဲမှာ မော်တာပါတဲ့ ကား
ဘီးထဲမှာ မော်တာဆိုတော့ ဘာတွေကောင်းလဲ
အရင်တုန်းက စိတ်ကူးကောင်းပေမယ့် အခုမှ ခေတ်စားတော့မယ်။
၁၉၀၀ ပြည့်နှစ် ပါရီ ကမ္ဘာ့ပြပွဲမှာ နာမည်ကြီး Porsche ကားကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့တဲ့ Ferdinand Porsche ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးက တော်တော်ထူးဆန်းတဲ့ လျှပ်စစ်ကားတစ်စီးကို ပြခဲ့တယ်။ အဲဒီကားက သာမန်ကားတွေလို မော်တာအကြီးကြီး တစ်လုံးတည်း မဟုတ်ဘဲ ဘီးတစ်ခုစီထဲမှာ မော်တာလေးတွေ ထည့်ဆောက်ထားတာတဲ့။
အဲဒီတုန်းက လူတွေက ဒီအိုင်ဒီယာကို တော်တော်သဘောကျခဲ့ကြပေမယ့် လူကြိုက်တော့ မများခဲ့ဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သာမန်ကားအင်ဂျင်တွေက အရမ်းကြီးပြီး ရှုပ်ထွေးတော့ ဘီးထဲမှာ ထည့်ဖို့ အဆင်မပြေ ဘူးလေ။ ပြီးတော့ လျှပ်စစ်မော်တာတွေကလည်း အဲဒီအချိန်တုန်းက သိပ်ခေတ်မစားသေးဘူး။ ဒါကြောင့် ဘီးထဲမှာ မော်တာထည့်တဲ့ စနစ်က လျှပ်စစ်စက်ဘီးတွေနဲ့ ဆိုင်ကယ်တချို့မှာပဲ အသုံးများခဲ့တယ်။
အခု လျှပ်စစ်ကား (EV) တွေ ပြန်ခေတ်စားလာတဲ့အခါ ကားကုမ္ပဏီတွေက ဘီးထဲမှာ မော်တာထည့်တဲ့ နည်းပညာက ဘယ်လို အသုံးဝင်နိုင်မလဲဆိုတာကို ပြန်လေ့လာနေကြပြီ။ မကြာခင် ထွက်လာမယ့် လျှပ်စစ်ကား အသစ်တချို့မှာ ဒီနည်းပညာကို သုံးလာနိုင်တယ်လို့ ခန့်မှန်းရတယ်။
ဘီးထဲမှာ မော်တာဆိုတော့ ဘာတွေကောင်းလဲ
လွယ်လည်းလွယ်၊ အားလည်းပိုခံ။
များသောအားဖြင့် ဘီးထဲမှာ ထည့်ထားတဲ့ မော်တာတွေက လုပ်ပုံလုပ်နည်း အတူတူပဲ။ ကားဘီးတွေရဲ့ အတွင်းထဲမှာ တပ်ဆင်ထားတာဖြစ်ပြီး ဘီးနှစ်ဘီးမှာဖြစ်ဖြစ်၊ ဘီးလေးဘီးလုံးမှာဖြစ်ဖြစ် တပ်လို့ရတယ်။ ဒီလိုလုပ်လိုက်တော့ သာမန်မော်တာတွေလို ဂီယာတို့ အခြားအပိုပစ္စည်းတွေ သုံးစရာမလိုဘဲ ပါဝါကို ဘီးတစ်ခု ချင်းစီကို တိုက်ရိုက်ပေးနိုင်တာပေါ့။ အဲဒါကြောင့် စွမ်းအင်လည်း ပိုမကုန်ဘူး။ ပြီးတော့ ဘီးတစ်ခုချင်းစီကို သီးခြားစီ ထိန်းချုပ်နိုင်တဲ့အတွက် ကားက လမ်းအနေအထား အမျိုးမျိုးမှာ ပိုပြီး ကောင်းကောင်း မောင်းနှင် နိုင်ပြီး တည်ငြိမ်မှုလည်း ပိုကောင်းတယ်။
ဘီးထဲမှာ မော်တာထည့်တာက ကားအလယ်မှာ ထိုင်နေတဲ့ သာမန်အင်ဂျင်တွေထက် တပ်ဆင်ရတာ လည်း ပိုလွယ်ကူပြီး ကုန်ကျစရိတ်လည်း သက်သာတယ်။ လျှပ်စစ်ကား (EV) တွေအတွက်ဆိုရင်လည်း တစ်ခါ အားသွင်းထားရုံနဲ့ ပိုဝေးဝေး မောင်းလို့ရတယ်၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ စွမ်းအင်ကို ပိုပြီး ချွေတာသုံးစွဲနိုင်လို့လေ။ နောက်ပြီး မော်တာတွေက ဘီးထဲမှာ ရောက်နေတော့ ကားအတွင်းခန်းမှာ ခရီးသည်တွေနဲ့ ပစ္စည်းတွေအတွက် နေရာပိုကျယ်သွားပြီး ကားကိုယ်ထည်ကလည်း ပိုပေါ့ပါးတယ်။ လေခွင်းအားလည်း ပိုကောင်း လာနိုင်သေး တယ်နော်။
ဘီးထဲက မော်တာ အလုပ်လုပ်ပုံ
သံလိုက်အားနဲ့ လည်ပတ်တာတဲ့။
လန်ဒန်မြို့ရဲ့ အနောက်တောင်ဘက်မှာရှိတဲ့ Farnham ဆိုတဲ့အရပ်မှာ Protean Electric ဆိုတဲ့ ကုမ္ပဏီတစ်ခုရှိတယ်။ သူတို့က အထူးခြားဆုံး ဘီးထဲထည့်တဲ့ မော်တာ (IWM) တွေကို လုပ်တာ။ အဲဒီမော်တာ တွေမှာ လက်စွပ်နှစ်ကွင်း ပါတယ်တဲ့။ တစ်ကွင်းကို စတေတာ (stator) လို့ခေါ်ပြီး အထဲမှာ လျှပ်စစ်သံလိုက် (electromagnet) ပါတာပေါ့။ နောက်တစ်ကွင်းကိုတော့ ရိုတာ (rotor) လို့ခေါပြီး အမြဲတမ်း သံလိုက် (permanent magnet) တွေ ပါဝင်ကာ စတေတာရဲ့ ပတ်လည်မှာ လည်နေတာ။ လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးဝင်တဲ့အခါ စတေတာက သံလိုက်စက်ကွင်းတစ်ခုကို ဖန်တီးပေးပြီး အဲဒါက ရိုတာကို လည်စေတာပေါ့။
ဒီလက်စွပ်နှစ်ကွင်းနဲ့ အခြားအီလက်ထရွန်နစ်ပစ္စည်းတချို့ရယ်၊ သာမန်ဘရိတ်ရယ် အားလုံးပေါင်း လိုက်ရင် သာမန် လျှပ်စစ်ကား (EV) ဘီးတစ်ခုထဲမှာ အံဝင်ခွင်ကျဖြစ်လောက်အောင် သေးငယ်တယ်တဲ့။ Protean ရဲ့ မော်တာတွေကို သူတို့ရဲ့ မိခင်ကုမ္ပဏီဖြစ်တဲ့ BEDEO Group က လျှပ်စစ်နဲ့ သွားနိုင်အောင် ပြောင်းထား တဲ့ ကုန်တင်ကားအသေးစားလေးတွေမှာ အခုတောင် သုံးနေကြပြီ။ အမေရိကန်က ConMet ဆိုတဲ့ ကုမ္ပဏီတစ်ခုကလည်း ဒီမော်တာတွေကို ထရပ်ကားဘီးတွေမှာ သုံးပြီး နောက်ပြန်လည်စေခြင်းအားဖြင့် ထရပ်ကားရဲ့ ရေခဲသေတ္တာယူနစ်တွေအတွက် ပါဝါကို ထုတ်ပေးနေတယ်တဲ့လေ။
ဘီးထဲက မော်တာမှာ အားနည်းချက်ရော ရှိလား
ရာသီဥတုနဲ့ လမ်း မညီညာတာကို ပိုခံနိုင်လား
ဘီးထဲမှာ မော်တာ (IWM) တွေရဲ့ အားနည်းချက်တစ်ခုက ရာသီဥတုဒဏ်နဲ့ လမ်း မညီညာတဲ့ တုန်ခါမှုတွေကို ပိုပြီး ခံစားရနိုင်တာပဲ။ ဒါပေမဲ့ Protean ရဲ့ အကြီးအကဲဖြစ်တဲ့ Andrew Whitehead က သူတို့ရဲ့ IWM တွေကို ခက်ခဲတဲ့ အခြေအနေတွေမှာ အများကြီး စမ်းသပ်ထားပြီးပြီလို့ ပြောတယ်။ သာမန်ကား တစ်စီးလိုပဲ နှစ်ပေါင်း ၁၅ နှစ်လောက် ဒါမှမဟုတ် ကီလိုမီတာ သုံးသိန်းလောက် မောင်းပြီးချိန်အထိ ဘာမှ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းစရာမလိုဘဲ အသုံးခံနိုင်တယ်လို့ သူက ယုံကြည်ထားတယ်။ မကြာခင် နာမည်ကြီး ကားကုမ္ပဏီ ကြီးတစ်ခုကို သူတို့ရဲ့ မော်တာတွေ ပေးသွင်းဖို့ သဘောတူညီမှု ရနိုင်မယ်လို့လည်း မျှော်လင့်နေတယ်။
နောက်ပြီး ဘီးထဲမှာ မော်တာထည့်ထားရင် ကားရဲ့ “အောက်ပိုင်းအလေးချိန်” (unsprung mass) ပိုများလာနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ စိုးရိမ်မှုလည်း တချို့လူတွေမှာ ရှိတယ်။ အောက်ပိုင်းအလေးချိန်ဆိုတာ ဘီးတွေ၊ တာယာတွေ၊ ဘရိတ်တွေ၊ ဝင်ရိုးတွေလို ကားရဲ့ ဆိုင်းထိန်းစနစ် (suspension) ပေါ်မှာ မတင်ထားတဲ့ အစိတ်အပိုင်း တွေကို ပြောတာ။ အောက်ပိုင်းအလေးချိန် အရမ်းများရင် ကားကို ထိန်းချုပ်ရတာ ပိုခက်ခဲ နိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ Mr. Whitehead က တကယ်အရေးကြီးတာက ဆိုင်းထိန်းစနစ်က ထောက်ပံ့ထားတဲ့ ကားရဲ့ အလေးချိန်နဲ့ မထောက်ပံ့ထားတဲ့ အလေးချိန်ကြားက မျှခြေပဲလို့ သူက ယုံကြည်တယ်။ ဘီးတွေက နည်းနည်း လေး ပိုလေးပေမယ့် ကားကိုယ်ထည်က လုံလောက်တဲ့အထိ လေးနေမယ်ဆိုရင် ဆိုင်းထိန်းစနစ်ကို သေချာညှိ ထားရင် သာမန်ကားမောင်းသမားအများစုက သတိတောင် မထားမိလောက်ဘူးလို့ သူက ထင်တယ်။
ဘီးထဲမှာ မော်တာ အဆင့်မြင့်လာပြီ
ဆူပါကားနဲ့ ရဟတ်ယာဉ်တောင် မောင်းနိုင်တော့မလား
ဖင်လန်က Verge Motorcycles ဆိုတဲ့ ကုမ္ပဏီရဲ့ လက်အောက်ခံ Donut Lab က သူတို့ရဲ့ အထူးထုတ် “Donut Motor” နဲ့ အောက်ပိုင်းအလေးချိန်ကို ပိုပေါ့အောင် လုပ်နိုင်တယ်လို့ ပြောတယ်။ ဒီမော်တာကို ဆိုင်ကယ်ရဲ့ နောက်ဘီး အတွင်းဘက် အနားသားထဲမှာ ထည့်ထားတာဖြစ်ပြီး အလယ်မှာ အပေါက်ကြီးပါတဲ့ ဘီးပုံစံမျိုးနဲ့ တူတယ်။ အဲဒီကုမ္ပဏီက ကားတွေနဲ့ ထရပ်ကားတွေအတွက်လည်း ဘီးထဲထည့်တဲ့ မော်တာတွေကို တီထွင်နေပြီး ဒီမော်တာတချို့က ဆူပါကားတွေနဲ့ လျှပ်စစ်ရဟတ်ယာဉ်တွေကိုတောင် မောင်းနှင်နိုင်မယ်လို့ ယုံကြည်နေကြတယ်။
မြူးနစ်မှာရှိတဲ့ DeepDrive ဆိုတဲ့ ကုမ္ပဏီက BMW နဲ့ အခြားအမှတ်တံဆိပ်တွေအတွက် ဘီးထဲထည့်တဲ့ မော်တာတွေကို လုပ်နေပြီး ရိုတာနှစ်ခုပါတဲ့ ဒီဇိုင်းတစ်ခုကို တီထွင်ထားတယ်။ ရိုတာတစ်ခုက စတေတာရဲ့ အပြင်ဘက် မှာ လည်ပတ်ပြီး နောက်တစ်ခုက အတွင်းဘက်မှာ လည်ပတ်တာကြောင့် မော်တာက ပိုပြီး အားကောင်းကောင်းနဲ့ အလုပ်လုပ်နိုင်တယ်။ သူတို့ရဲ့ ဘီးထဲထည့်တဲ့ မော်တာက သာမန် လျှပ်စစ်ကား (EV) တွေထက် ပုံမှန် မောင်းနှင်တဲ့ အခြေအနေမှာ ၃၀% လောက် ပိုဝေးဝေး မောင်းနှင်နိုင်မယ်လို့ သူတို့က ယူဆထားတယ်။ Ferdinand Porsche ရဲ့ ဘီးထဲမှာ မော်တာထည့်တဲ့ အိုင်ဒီယာက နောက်ဆုံးတော့ အမှန်တကယ် ဖြစ်လာတော့မယ့်ပုံပဲနော်။
ဒီမှာ ထူးခြားတဲ့ အချက်အလက်လေးတွေ ဖော်ပြပေးလိုက်ပါတယ်။
အိုင်ဒီယာကောင်းတစ်ခုဟာ ချက်ချင်း လူကြိုက်မများနိုင်ဘူး
Ferdinand Porsche ရဲ့ ဘီးထဲမှာ မော်တာထည့်တဲ့ စိတ်ကူးက ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်ကတည်းက ရှိခဲ့ပေမယ့် အဲဒီအချိန်မှာ လူတွေ သိပ်စိတ်မဝင်စားခဲ့ကြဘူး။ ဒါပေမဲ့ အခု လျှပ်စစ်ကားတွေ ခေတ်စားလာတဲ့အခါ အဲဒီအိုင်ဒီယာက ပြန်ပြီး အသက်ဝင်လာတယ်။ ဒါကြောင့် ကိုယ့်မှာရှိတဲ့ အိုင်ဒီယာကောင်းကို ချက်ချင်း လက်မလျှော့လိုက်ပါနဲ့။ အချိန်တန်ရင် အောင်မြင်နိုင်ပါတယ်။
နည်းပညာဆိုတာ အမြဲတိုးတက်ပြောင်းလဲနေတယ်
အရင်တုန်းက ဘီးထဲမှာ မော်တာထည့်ဖို့ အင်ဂျင်တွေက အရမ်းကြီးပြီး လျှပ်စစ်မော်တာ တွေက အားမကောင်းခဲ့ဘူး။ ဒါပေမဲ့ အခုတော့ နည်းပညာတွေ တိုးတက်လာတဲ့အတွက် အဲဒီ အခက်အခဲ တွေကို ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပြီ။ ဒါကြောင့် နည်းပညာအသစ်တွေကို အမြဲလေ့လာနေဖို့နဲ့ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ကြိုးစားဖို့ အရေးကြီးတယ်။
ရိုးရှင်းတဲ့အရာက ပိုပြီး ထိရောက်နိုင်တယ်
ဘီးထဲမှာ မော်တာထည့်တဲ့နည်းပညာက ဂီယာတို့ တခြားအပိုပစ္စည်းတွေ သုံးစရာမလိုဘဲ ပါဝါကို တိုက်ရိုက်ပေးနိုင်တဲ့အတွက် စွမ်းအင်ပိုသက်သာပြီး ထိန်းသိမ်းရတာလည်း ပိုလွယ်ကူတယ်။ တစ်ခါတလေမှာ ရှုပ်ထွေးတဲ့နည်းလမ်းတွေထက် ရိုးရှင်းတဲ့နည်းလမ်းတွေက ပိုပြီး အကျိုးရှိနိုင်တယ်ဆိုတာကို မှတ်ထားပါ။
စိန်ခေါ်မှုတွေကို အဖြေရှာဖို့ ကြိုးစားပါ
ဘီးထဲမှာ မော်တာထည့်တဲ့အခါ ရာသီဥတုဒဏ်နဲ့ လမ်းမညီညာတဲ့ တုန်ခါမှုတွေကို ပိုခံနိုင်ရတယ်ဆိုတဲ့ အားနည်းချက်ရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ Protean နဲ့ Donut Lab တို့လို ကုမ္ပဏီတွေက အဲဒီအားနည်းချက်တွေကို ကျော်လွှားနိုင်ဖို့ နည်းလမ်းအသစ်တွေကို တီထွင်နေကြတယ်။ ပြဿနာတိုင်းမှာ ဖြေရှင်းနည်းရှိတယ်ဆိုတာကို ယုံကြည်ပြီး ကြိုးစားရှာဖွေပါ။
အနာဂတ်ကို မျှော်ကြည့်ပြီး တီထွင်ဖန်တီးပါ
Donut Lab က ဆူပါကားတွေနဲ့ လျှပ်စစ်ရဟတ်ယာဉ်တွေကိုတောင် ဘီးထဲမှာ မော်တာထည့်ပြီး မောင်းနှင်နိုင်ဖို့ ရည်ရွယ်ထားတယ်။ DeepDrive ကလည်း လျှပ်စစ်ကားတွေကို ပိုဝေးဝေး မောင်းနှင်နိုင်အောင် လုပ်နိုင်မယ်လို့ ယုံကြည်ထားတယ်။ အနာဂတ်ရဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကို ကြိုတင်မြင်ပြီး ဆန်းသစ်တီထွင်တဲ့ စိတ်ဓာတ်ကို မွေးမြူပါ။
ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းရဲ့ အရေးပါမှု
Protean ဟာ BEDEO Group နဲ့ ConMet တို့လို ကုမ္ပဏီတွေနဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နေသလို DeepDrive ကလည်း BMW နဲ့ တခြားအမှတ်တံဆိပ်တွေအတွက် မော်တာတွေ ထုတ်လုပ်ပေးနေတယ်။ အတူတကွ လက်တွဲ လုပ်ဆောင်ခြင်းအားဖြင့် ပိုပြီး ကြီးမားတဲ့ အောင်မြင်မှုတွေကို ရရှိနိုင်ပါတယ်။
SOURCE:
Motors in the wheels take EVs further, The Economist, April, 2025
