ဒေါက်တာအောင်ကြီး

Historian Roger Spiller (1944-2017) declared that “the most frightening lesson” he has learned from military history is that “ordinary” people are capable of heinous crimes in the right circumstances. စစ်နှင့်လုလင် ဆရာဇော်ဂျီ (၁၉၀၇-၁၉၉၀) ၏ကဗျာတိုထွာတွေဖတ်တိုင်း ရင်ထဲဆွေးသလိုလို၊ တစ်စုံတစ်ခုကိုဆုံးရှုံးသွားသလိုလို ခံစားရတဲ့ကဗျာက “စစ်နှင့်လုလင်” (၁၉၅၁) ကဗျာ။ ကဗျာသုံးပိုဒ်ထဲက နောက်ဆုံးအပိုဒ်ဖတ်ရတိုင်း ကျွန်တော့်ရင်ထဲတလှပ်လှပ်။ လွတ်လပ်ရေးဟုယေးဘိတ်ကုန်စင်၊ ချင်းတွင်းဝင်သည်လုလင် တိုက်ပွဲဆိုင်ခဲ့၏။ တော်လှန်ရေးဟုရန်ကြွေးဆပ်ချင်၊ တောခိုဝင်သည်လုလင် သေနတ်ကိုင်ခဲ့၏။ ပွဲတခုတွင်၊ တိုက်ကင်းပြင်သော်အရှင်လှလှ၊ ရန်ဓားပြကိုလက်ရဖမ်းလေ၊ မှာလိုက်ချေလည်းသေမင်းသခင်၊ သွေးနတ်ဝင်သည်လုလင် မထိန်းနိုင်ခဲ့ပြီ။             ဆရာဦးခင်ဇော် (ကေ)နှင့် တက္ကသိုလ်ညိုမေ ဆရာဦးခင်ဇော် (၁၉၀၅-၁၉၈၉) က ဆရာဇော်ဂျီ့ကဗျာကို War and Youth ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ယင်း    ကဗျာကိုပင် တက္ကသိုလ်ညိုမေက Youth and War ဟုပြန်ဆိုခဲ့ပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္က     သိုလ်ကလောင်အသင်းက ထုတ်ဝေခဲ့သော “စစ်မုန်းသူကဗျာများ” (The Songs of Peace) မြန်မာ-    အင်္ဂလိပ်စာအုပ်၌ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဆရာတို့နှစ်ဦး၏ဘာသာပြန်ကို မူရင်းကဗျာနှင့်တိုက်ပြီး တစ်ပိုဒ်ချင်း ဆွေးနွေးသွားပါမည်။ လွတ်လပ်ရေးဟုယေးဘိတ်ကုန်စင်၊ ချင်းတွင်းဝင်သည်လုလင် တိုက်ပွဲဆိုင်ခဲ့၏။ ဦးခင်ဇော် (ကေ)  For freedom’s cause He marches up from Mergui, Ye, Even up to […]

ဂွာရာနီကာလား၊ ဂွာယာနီးကားလား၊ ဂါးနီးကားလား  စပိန်လူမျိုး ကမ္ဘာကျော်ပန်းချီဆရာကြီး ပတ်ဘလိုပီကာဆိုအကြောင်းပြောလျှင် ဂွာရာနီကာနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးချိုးဖြူငှက်အကြောင်းက အမြဲလိုလိုပါသည်။ တစ်ခုက စစ်ဆန့်ကျင်ရေးပန်းချီကား၊ တစ်ခုက ငြိမ်းချမ်းရေးသရုပ်ဖော်ပန်းချီ။ စပိန်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ဂွာရာနီကာရွာ၏အဖြစ်အပျက်ကို ဖတ်ရှုခံစားပြီး ခြယ်မှုန်းထားသည့်အတွက် ဒီပန်းချီကားက ဂွာရာနီကာအမည်တွင်သွားတာ ဖြစ်သည်။ စပိန်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်အစပ်တွင် ဘတ်စ်ခ် (Basque) လူမျိုးတို့ နေထိုင်ရာ Basque Country (ဘတ်စ်ခ်နယ်မြေ) ရှိသည်။ ဂွာရာနီကာက ထိုနယ်ထဲက တောမကမြို့မကျ မြို့ငယ်လေး။ စစ်ရေးအရ မည်သို့မျှအရေးပါအရာရောက်သည့်ရွာ မဟုတ်လေ။  Guernica ကို ဂွာရာနီကာ / ဂွာယာနီးကားဟု ရေးကြ၊ ဖတ်ကြတာများသည်။ ဒီနာမည်ကို ဘတ်စ်ခ် (Basque) လို၊ စပိန်လို ဘယ်လိုအသံထွက်သလဲ။ သူတို့အသံထွက်ကို မိမိနားထောင်ကြည့်သော်လည်း အသံကိုသေချာဖမ်း၍မရ။ အင်္ဂလိပ်အသံထွက်ကတော့ လွယ်သည်။ ဂါးနီးကား / ဂဲရ်နီးကား

ဆလာဗင်ဒါ ဒရာကူလစ်ချ် (၁၉၄၉-   ) ဂိုရန်ယဲလ်လီဆစ်ချ် – အေးဆေးတည်ငြိမ်သော ငါးမျှားသမားနှင့် စစ်ရာဇဝတ်သား ဘော့စနီးယားနိုင်ငံ၊ ဘီယဲလ်ယင်းနားမြို့ဇာတိ ဆာ့ဗ်လူမျိုး ဂိုရန်ယဲလ်လီဆစ်ချ် (Goran Jelisić) ကို ၁၉၉၂ ခုနှစ် မေလအတွင်း အကျဉ်းသား ၁၃ ယောက်ကို သတ်ဖြတ်မှုဖြင့် သည်ဟိဂ်အခြေစိုက် “ယခင်ယူဂိုဆလားဗီးယားအတွက် နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်ခုံရုံး” (International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia – ICTY) က ထောင်ဒဏ် အနှစ် ၄၀ ချမှတ်ခဲ့သည်။ ဘော့စနီးယားနိုင်ငံ ဘာ့ဂျ်ကောရဲစခန်းနှင့် ဘာ့ဂျ်ကောအနီးရှိ လုခါအကျဉ်းစခန်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် လူသတ်ပွဲအတွက် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခံရခြင်းဖြစ်သည်။ အသတ်ခံရသူ အရေအတွက်က တကယ်တမ်း တစ်ရာကျော်ကျော် ရှိသည်ဟု ယူဆရသည်။ အကျဉ်းသားအများစုက

ဂါဇာကမ်းမြောင်ကို အစ္စရေးစစ်ရှိန်မမြင့်ခင် နှစ်ရက်အလိုမှာ ကျွန်တော်တို့မိသားစုက ပေါင်မုန့်တွေ ဝယ်ခဲ့တယ် ။ ကျွန်တော်တို့မိသားစု အိမ်ကနေ မဖြစ်မနေ ထွက်ခွာခဲ့ရပြီးတဲ့နောက် အဲဒီပေါင်မုန့်တွေ ပြန်ယူဖို့ရာ အိမ်ကို ကျွန်တော် ဘီးစီးသွားခဲ့တယ်။ (မိုးဆတ်အာဘူတိုးဟာ။ ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀။ နယူးယော့ကာ မဂ္ဂဇင်း) အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက် ကြာသပတေးနေ့ကပေါ့ဗျာ။ စာရွက်ပိုင်းလေးတွေ ဘိတ်လားဟီယာမြို့ရဲ့ ကောင်းကင်ကနေ ကျလာတယ်။ ဘိတ်လားဟီယာက ဂါဇာကမ်းမြောင်မြောက်ခြမ်း၊ ကျွန်တော်တို့မိသားစုရဲ့ အိမ်ရှိတဲ့မြို့ပါ။ စာရွက်တိုင်းမှာ အစ္စရေးတပ်မတော်တံဆိပ်နဲ့အတူ သတိပေးချက် ပါလာတယ်။ ဟားမားစ်စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုနေရာတွေ၊ စစ်သွေးကြွတွေနဲ့ ဝေးဝေးနေဖို့ရယ်၊ မိမိနေအိမ်ကိုစွန့်ပြီး ချက်ချင်းလက်ငင်း ထွက်ခွာပေးဖို့ရယ် . . . ဒါပဲ။ ကျွန်တော် အိမ်အောက်ထပ်ကို ဆင်းလာတဲ့အခါ မိဘနှစ်ပါးနဲ့အတူ ကျွန်တော့်အစ်ကိုနဲ့ နှမတွေ ပစ္စည်းထုပ်ပိုးနေတာ

A Midsummer Night’s Dream Act 5, Scene 1 သူရူး၊ ချစ်သူနှင့် ကဗျာဆရာ Lovers and madmen have such seething brains, Such shaping fantasies, that apprehendMore than cool reason ever comprehends.The lunatic, the lover, and the poetAre of imagination all compact.One sees more devils than vast hell can hold—That is the madman. The lover, all as frantic,Sees Helen’s beauty

“သူ့ကို ‘လီးလ်’ ဒါမှမဟုတ် ‘နာနာ’ လို့ခေါ်ဖို့ ငါတို့ပြောပြ။ သူ့လူနာ မှတ်တမ်းထဲ ဒီနာမည်တွေမပါဘူးတဲ့။ ဒီလိုနဲ့ သူမရဲ့ နောက်ဆုံးအချိန် ဝိုးတဝါးရက်သတ္တပတ်တွေမှာ သူမဟာ တစ်ဖန်တစ်ကျော့ အီလိုင်ဇာဖြစ်သွားခဲ့ရပေါ့။” (နာမည်များ။ ဝင်ဒီကုတ်ပ်) လူနာဆောင်ထဲ ကျွန်တော်‘ရောင်းလှည့်’ကြည့်ဖို့ကျန်တဲ့လူနာက ဒေးဗစ်ဖော်စတာဖြစ်ပါတယ်။ သူက လူနာအသစ်ပါ။ သူ့ကိုမကြည့်ခင် သူဆေးရုံရောက်စ အခြေအနေကို သိချင်လို့ လူနာမှတ်တမ်းထဲ ရှာကြည့်လိုက်တယ်။ “အသက် ၈၈။ ခေါင်းခဲဝေဒနာကောက်ခါငင်ခါရ။ ဦးခေါင်းတွင်းသွေးယိုခြင်းဟု စီတီဓာတ်မှန်အဖြေထွက်။ ခွဲစိတ်ရန်မလိုအပ်။ သတိကောင်းကောင်းရ။ ဂျီစီအက်စ်* ၁၅ မှတ်အပြည့်။” ကျွန်တော်သူ့ ခုတင်ဆီလျှောက်သွားတယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မိတ်ဆက်၊ ပဋိသန္ဓာရ စကားဆို၊ ပြီးတော့ သူသတိ ဘယ်လောက်ကောင်း / မကောင်းဆိုတာဆန်းစစ်ဖို့ပါ။ “မင်္ဂလာပါ မစ္စတာ ဖော်စတာ” လူနာကမလှုပ်ဘူး။ သူ့ကိုစောင့်ကြည့်နေတဲ့သူနာပြုက

(ဆရာကြီးသိပ္ပံစိုးလှသို့အမှတ်တရ) (၁) ကျွန်တော်သတိရနိုးထလာတဲ့အချိန်က နေ့လယ်ခင်း၊ နေရာက ကျွန်တော်မသိတဲ့ဆေးရုံကအဆောင်တစ်ခုထဲမှာဖြစ်သည်။ အဖြစ်အပျက်တွေ ကို ဆက်စပ်ကြည့်နိုင်သွားသည်နှင့် ချက်ချင်းလိုပဲ ဘာတွေဖြစ်ခဲ့တယ်ဆိုတာ ကျွန်တော်ပြန်အမှတ်ရသွားသည်။ (ဟိုတယ်တစ်ခုမှာ ညစားပွဲထိုး လုပ်ရင်း သတိလစ်ပြီးလှေကားပေါ်ကနေ အောက်ကိုတလိမ့်ခေါက်ကွေးကျခဲ့တာ) အခု ဆန်တာမာရီယာ နူအိုဗာဆေးရုံက ပါမောက္ခဖရူဂိုနီရဲ့ ဖျားနာဆောင်မှာရောက်နေတဲ့အကြောင်း ခုတင်အနီးရောက်လာတဲ့ စစ္စတာ (သူနာပြုဆရာမကြီး) တစ်ယောက်ထံကသိရသည်။ စစ္စတာက သူ့ဂျူတီချိန်မှာ ကျွန်တော့်ကိုလာကြည့်တာဖြစ်သည်။ လူနာမှတ်တမ်းကို တစ်ချက် လှမ်းကြည့်လိုက်ပြီး ကျွန်တော့်ကို စကားဆက် မပြောရန် သတိပေးသည်။ အလုပ်သင်ဆရာဝန်လေး ခုတင်ဘေးရောက်မလာမီအထိ ခုတင်ပေါ်လဲလျောင်းရင်း မဟုတ်ကဟုတ် ကအတွေးတွေ ကျွန်တော် တွေးနေမိသည်။ ဆရာဝန်လေးက ကျွန်တော့်ကိုရောဂါရာဇဝင်မေးသည်။ သူမေးပြီးသည်နှင့် ကျွန်တော်က စတုတ္ထနှစ် ဆေးကျောင်းသား ဖြစ်ကြောင်းသူ့ကိုပြောပြလိုက်သည်။ ဆရာဝန်လေးက အံ့သြသောမျက်နှာပေးနှင့် ကျွန်တော့်ဆေးမှတ်တမ်းကိုဖျတ်ခနဲလှမ်းကြည့်လိုက်ပြီး ကျွန်တော့်ခေါင်းကို သူ့လက်နှင့်စမ်းကြည့်သည်။

၁၉၅၁ ခုနှစ်မှာ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်ကဘွဲ့ခဲ့ရတဲ့ကျောင်းသူကျောင်းသားတွေရဲ့ အနှစ် ၆၀ ပြည့်စိန်ရတုပွဲအတွက် တက္ကသိုလ်က ကျောင်းသား ကျောင်းသူဟောင်းတွေကို မေးခွန်းလွှာတွေပို့ပါတယ်။ ကျွန်မလည်းတစ်ခုရတယ်။ ဟုတ်ပ။ ကျွန်မတက်ခဲ့တဲ့ကောလိပ်က ရက်ကလစ်ဖ်လေ။ အဲဒီအချိန်က ကျွန်မတို့ကောလိပ်က ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်ရဲ့နှီးနွှယ်ကောလိပ်လို့ဆိုပေတဲ့ ဟားဗတ်တော့မဟုတ်ဘူးတဲ့ရှင်။ အကြောင်းကတော့ အဲဒီအချိန်ကျွန်မတို့ကောလိပ်က အမျိုးသမီးများအတွက်ကောလိပ်ဖြစ်ပြီး ဟားဗတ်က ပုရိသတွေချည်းလက်ခံတဲ့ကျောင်းဖြစ်နေလို့ပါတဲ့။ ဒါပေမဲ့ စင်မြင့်ပေါ်ရောက်နေတဲ့ ဟားဗတ်လူကြီးမင်းတွေက ဒီလိုအသေးစိတ်အချက်အလက်တွေကို လျစ်လျူရှုပြီးသကာလ ကျွန်မတို့ ကောလိပ်ကို သူ့အောက်ထဲ လုံးထည့်လိုက်တာ။ ဘယ်လိုပဲဖြစ်ပစေ မေးခွန်း လွှာဖြေရာမှာ အမည်နာမထည့်စရာမလိုဘူး။ ဒါကြောင့် လိင်ခွဲခြားခြင်း မရှိဘူးလို့ ယူဆရတဲ့အပြင် စိတ်ဝင်စားစရာလည်းကောင်းလို့ ကျွန်မဖြေစမ်းကြည့်လိုက်တယ်။ ဒီမေးခွန်းလွှာဖြေမယ့်သူက အသက် ၈၀ တန်းတွေဖြစ်မှာ။ မျက်လုံးတောက်တောက်နဲ့ ဘွဲ့ရပြီးကာစ ပျိုရွယ်လူးတစ်ဦးတစ်ယောက်အဖို့ နှစ်ပေါင်း ၆၀ ကာလဆိုတာ အဖြစ်အပျက်ပေါင်းစုံ ဖြစ်ပွားဖို့ရာအတွက်လုံလောက်တဲ့အချိန်လို့ ဆိုရမှာပေါ့ရှင်။