စကြဝဠာ၏ မျက်လုံးများနှင့် ခေတ်သစ်ရှင်သန်ခြင်း အနုပညာ

လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၃ ဒသမ ၈ ဘီလီယံ ခန့်က Big Bang ဟုခေါ်သော မဟာပေါက်ကွဲမှုကြီးမှ စတင်ခဲ့သည့် စကြဝဠာ၏ အတိုင်းအဆမဲ့ သက်တမ်းရှည်လျားမှုကို ပြန်ကြည့်လျှင် လူသားတို့၏ သမိုင်းကြောင်းမှာ မျက်တောင်တစ်ခတ်စာ စက္ကန့်ပိုင်းမျှသာ ရှိပါသေးသည်။ ကြယ်တာရာများ ပေါက်ကွဲပျက်စီးခြင်း၊ ဂလက်ဆီများ ဖြစ်တည်ခြင်းနှင့် ဒြပ်စင်တို့၏ ရှုပ်ထွေးလှသော ပေါင်းစပ်မှုဖြစ်စဉ်များကြားတွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် အသက်ဓာတ် ကိန်းအောင်းရာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ငယ်ပေါ်၌ မတော်တဆသဖွယ် နိုးထလာခဲ့ကြသည်။

​နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် Carl Sagan ပြောသကဲ့သို့ “ကျွန်ုပ်တို့သည် ကြယ်များ၏ အကြွင်းအကျန်များ (Star-stuff)” ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ သွေးကြောထဲမှ သံဓာတ်နှင့် အရိုးထဲမှ ကယ်လ်စီယမ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်းပေါင်းများစွာက ကြယ်ကြီးများ ပေါက်ကွဲပျက်စီးရာမှ ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် စကြဝဠာ၏ အစိတ်အပိုင်းများသာ ဖြစ်သော်လည်း ထိုခဏတာ ဖြစ်တည်မှုသည်ပင်လျှင် စကြဝဠာကြီးက မိမိကိုယ်ကိုယ် ပြန်လည်ကြည့်ရှု ဆန်းစစ်ရာ “မျက်လုံး” များ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် စကြာဝဠာကြီးကို ၎င်း၏ တည်ရှိမှုအတွက် ပြန်လည်သက်သေထူပေးနေသော အသိဉာဏ်ရှိသည့် သက်ရှိများ ဖြစ်ကြသည်။

အရင်ခေတ်လူသားများနှင့် ယနေ့ခေတ်လူသားများကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် “ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြည့်စုံမှု” နှင့် “စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းမှု” ကြားက ကြီးမားသော ကွာဟချက်ကို တွေ့ရပါမည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် အဆောက်အအုံများ၊ ဆေးဝါးများနှင့် နည်းပညာများမှာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိနေသော်လည်း လူသားတို့၏ စိတ်အေးချမ်းမှုမှာ အဘယ်ကြောင့် လျော့နည်းနေရသနည်းဆိုသည်မှာ စဉ်းစားဖွယ်ရာဖြစ်သည်။ ဤကွာဟချက်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အဓိကအကြောင်းရင်းများမှာ –

​သက်သောင့်သက်သာ ရှိမှု၏ ထောင်ချောက် (The Comfort Trap): ရှေးလူသားများသည် ရှင်သန်ရန် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အမြဲလှုပ်ရှားရသဖြင့် စိတ်သည် ပစ္စုပ္ပန်၌သာ ရှိနေတတ်သည်။ ယနေ့တွင် အရာရာ အသင့်ဖြစ်နေသည့် သက်သောင့် သက်သာခေတ်ကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်က အလုပ်မလုပ်ရတော့ဘဲ စိတ်ကသာ အပိုအလုပ်များ လုပ်လာကာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ (Overthinking) ပိုများလာရခြင်း ဖြစ်သည်။

​အမြဲတမ်း ချိတ်ဆက်နေရခြင်း၏ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး (Constant Connectivity): နည်းပညာကြောင့် တစ်ကမ္ဘာလုံးနှင့် စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း ဆက်သွယ်နိုင်သော်လည်း ဤအချက်ကပင် စိတ်ကို အနားမရစေတော့ဘဲ အချိန်ပြည့် တုံ့ပြန်နေရသည့် စိတ်ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု (Burnout) ကို ဖြစ်စေသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ အာရုံစိုက်မှုကို နည်းပညာကုမ္ပဏီများက စီးပွားရေးအရ အမြတ်ထုတ်နေကြသဖြင့် မိမိ၏ အတွင်းစိတ်နှင့် စကားပြောရန် အချိန်ပျောက်ဆုံးနေရသည်။

​နှိုင်းယှဉ်ခြင်း ယဉ်ကျေးမှု (The Comparison Culture): လူမှုကွန်ရက်ပေါ်မှ သူတစ်ပါး၏ အကောင်းဆုံး ပြကွက်များကို ကြည့်ပြီး မိမိ၏ သာမန်ဘဝနှင့် နှိုင်းယှဉ်မိခြင်းက ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ဘယ်လောက်ပင် ပြည့်စုံနေပါစေ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ မလုံလောက်သေးဘူးဟု ခံစားရစေသည်။

​သဘာဝတရားနှင့် ဝေးကွာသွားခြင်း: လူသားတို့၏ စိတ်သည် သဘာဝတရားနှင့် ထိတွေ့မှသာ ငြိမ်းအေးမှုကို ရရှိသည်။ ယနေ့တွင် ကွန်ကရစ်တောအုပ်များနှင့် ဖုန်းမျက်နှာပြင်များကြား ပိတ်မိနေခြင်းက စိတ်ဝိညာဉ်၏ ငြိမ်းအေးမှုကို ဝါးမျိုသွားသည်။

နည်းပညာတိုးတက်မှု၊ အထူးသဖြင့် ဉာဏ်ရည်တု (AI) များ၏ အခန်းကဏ္ဍ မြင့်မားလာချိန်တွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် အလုပ်များကို ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ လုပ်နိုင်လာသော်လည်း “လူသားဆန်မှု” ကို ထိန်းသိမ်းရန် ပိုမိုကြိုးစားလာရသည်။ စက်ပစ္စည်းများက တွက်ချက်နိုင်သည်၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်သည်။ သို့သော် ၎င်းတို့တွင် “နှလုံးသား” နှင့် “ကိုယ်ချင်းစာတရား (Empathy)” မရှိပါ။

​Yuval Noah Harari ၏ အဆိုအရ ၂၁ ရာစု၏ အကြီးမားဆုံး စိန်ခေါ်မှုမှာ နည်းပညာများကြားတွင် မိမိကိုယ်ကိုယ် ပျောက်ဆုံးမသွားအောင် ထိန်းသိမ်းရန်ဖြစ်သည်။ လူသားတို့သည် အမှားနှင့် မကင်းသော်လည်း ထိုအမှားများထဲမှ သင်ခန်းစာယူကာ ပိုမိုကောင်းမွန်သော အနာဂတ်ကို တည်ဆောက်နိုင်စွမ်းရှိသူများ ဖြစ်သည်။ အနုပညာ၊ ဘာသာစကားနှင့် သိပ္ပံပညာတို့သည် လူသားတို့၏ စူးစမ်းလိုစိတ်နှင့် ဖန်တီးလိုစိတ်တို့၏ ရလဒ်များပင်ဖြစ်သည်။

ဤရှုပ်ထွေးလှသော ခေတ်ကြီးတွင် အဓိပ္ပာယ်ရှိသော လူသားတစ်ဦးအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ရန် အောက်ပါ အရည်အသွေးများကို မဖြစ်မနေ မွေးမြူရပါမည် –

​မိမိကိုယ်ကို သိရှိခြင်း (Self-Awareness): ပြင်ပလောက၏ ဆူညံသံများကြားတွင် မိမိ၏ တကယ့်ဝါသနာနှင့် တန်ဖိုးထားမှုများကို သိရှိထားခြင်းသည် ဘဝလမ်းကြောင်း မပျောက်စေရန် ထိန်းကျောင်းပေးမည့် အိမ်မြှောင်ဖြစ်သည်။

​ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်စွမ်း (Critical Thinking): သတင်းအချက်အလက် အမှားအမှန်ကို ကိုယ်ပိုင်အသိဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားတတ်ရန် လိုအပ်သည်။ တွေ့သမျှကို အလွယ်တကူ မယုံကြည်ဘဲ အမှန်တရားကို ရှာဖွေရမည်။

​ဟန်ချက်ညီခြင်း (Equanimity): နည်းပညာနှင့် သဘာဝတရား၊ အလုပ်နှင့် အနားယူခြင်းတို့ကို မျှတအောင် ပေါင်းစပ်တတ်ရမည်။ တစ်နေ့လျှင် မိနစ်အနည်းငယ်မျှ ငြိမ်သက်စွာ နေထိုင်ခြင်း (Silent reflection) က စိတ်၏ ခံနိုင်ရည်ကို တည်ဆောက်ပေးသည်။

​စဉ်ဆက်မပြတ် သင်ယူခြင်း (Growth Mindset): ခေတ်သည် အမြဲပြောင်းလဲနေသောကြောင့် အသစ်အသစ်သော အရာများကို သင်ယူရန် ဝန်မလေးသော စိတ်ဓာတ် ထားရှိရမည်။

လူသားဟူသည်မှာ အားနည်းချက်များနှင့် ပြည့်နှက်နေသော်လည်း ထိုအားနည်းချက်များကို ခွန်အားအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်းရှိသော “အံ့ဩဖွယ် အနုပညာလက်ရာ” တစ်ခုဖြစ်သည်။ အတိတ်၏ အမွေအနှစ်ကို တန်ဖိုးထားရမည်။ ပစ္စုပ္ပန်၏ နည်းပညာကို အသိဉာဏ်ဖြင့် အသုံးချနိုင်ရမည်။ အနာဂတ်ကို မေတ္တာတရားဖြင့် တည်ဆောက်သင့်ပေသည်။

​ခေတ်သစ်ကမ္ဘာ၏ ဆူညံသံများကြားတွင် မိမိ၏ “ဝိညာဉ်” ကို ပျောက်ဆုံးမသွားပါစေရန် ကြိုးစားအားထုတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ သင်သည် စကြဝဠာကြီးက မိမိကိုယ်ကိုယ် ပြန်ကြည့်ရန် ဖွင့်ထားသော “မျက်လုံးတစ်စုံ” ဖြစ်ကြောင်းကို အစဉ်အမြဲသတိရနေရရန်လိုပေသည်။ အသိပညာ၊ အတတ်ပညာနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရား ဟူသော ရတနာသုံးပါးကို လက်ကိုင်ထား၍ လျှောက်လှမ်း မည်ဆိုပါက ကျွန်ုပ်တို့သည် မည်သည့်ခေတ်၊ မည်သည့်စနစ်တွင်မဆို မြင့်မြတ်သော လူသားများ အဖြစ် ထာဝရ ရှင်သန်နေမည်မှာ ဧကန်မလွဲပင် ဖြစ်ပေတော့သည်။

​”အလင်းရောင်ကို ရှာဖွေသူသည် မှောင်မိုက်ကို မကြောက်ရွံ့သကဲ့သို့ အသိပညာကို ဆုပ်ကိုင်ထားသူသည် ပြောင်းလဲမှုများကို မတုန်လှုပ်ပေ။”

​ကိုးကားချက်များ (References)

• ​Sagan, C. (1980). Cosmos. Random House.
• Harari, Y. N. (2018). 21 Lessons for the 21st Century. Spiegel & Grau.
• Aurelius, M. Meditations. (Translated by Gregory Hays).
• Newport, C. (2019). Digital Minimalism. Portfolio Penguin.
• Maslow, A. H. (1943). “A Theory of Human Motivation.” Psychological Review.
• Tyson, N. deGrasse. (2017). Astrophysics for People in a Hurry. W. W. Norton & Company.