ဂျပန်-တရုတ် တင်းမာမှုနှင့် ကုလသမဂ္ဂပဋိညာဉ်စာတမ်းပြဿနာ – ဇင်လင်း

ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ် ဆာနေး တာကာအိချိ စက်တင်ဘာ ၂၂၊ ၂၀၂၆ ရက်နေ့က  နယူးယောက်မြို့ရှိ   ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံ၌ မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့ရာတွင် ဂျပန်နိုင်ငံကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးစကတည်းက ကုလသမဂ္ဂ ပဋိညာဉ်စာတမ်းတွင် ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သော “ရန်သူနိုင်ငံ” (enemy state) အဖြစ် ရည်ညွှန်းထားချက်များကို ဖယ်ရှားပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။  ဂျပန်နိုင်ငံသည် စစ်ရှုံးပြီး ၁၁ နှစ်အကြာ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။  တာကာအိချိ က ဂျပန်သည် “ငြိမ်းချမ်းရေးကို မြတ်နိုးသော နိုင်ငံ” ဖြစ်ကြောင်း အလေးပေး ပြောကြားခဲ့ပြီး လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း (၇၀) အတွင်း ကုလသမဂ္ဂ၏ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ ကြိုးပမ်းမှုများတွင် အရေးပါသော ပံ့ပိုးကူညီမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းအပေါ် ဂျပန်နိုင်ငံက ဂုဏ်ယူကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“ရန်သူနိုင်ငံ” သတ်မှတ်ချက် ဘာကြောင့် ဆက်ရှိနေသလဲ

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ရေးဆွဲခဲ့သည့် ကုလသမဂ္ဂပဋိညာဉ်စာတမ်းတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အမေရိကန်နှင့် မဟာမိတ်နိုင်ငံများကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည့် ဝန်ရိုးတန်း (Axis) အင်အားကြီးနိုင်ငံများ ဖြစ်သော ဂျပန်၊ ဂျာမနီနှင့် အီတလီတို့ကို “ရန်သူနိုင်ငံများ” အဖြစ် ရည်ညွှန်း သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။ ထိုသတ်မှတ်ချက်သည် ဂျပန်၊ ဂျာမနီနှင့် အီတလီတို့တွင် ဖက်ဆစ်ဝါဒ ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကို တားဆီးနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ပြီး ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ သီးခြားခွင့်ပြုချက် မလိုဘဲ အရေးယူနိုင်စေရန် ရည်ရွယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

သို့သော် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံက ယင်းပြဋ္ဌာန်းချက်များသည် ခေတ်မမီ တော့ကြောင်း အသိအမှတ် ပြုခဲ့ပြီး သတ်မှတ်ချက်ကို ဖယ်ရှားရန် တညီတညွတ်တည်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

သို့သော်  ကုလသမဂ္ဂပဋိညာဉ်စာတမ်း (UN Charter) ပြင်ဆင်ရန် လိုအပ်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်များ ရှုပ်ထွေးခြင်း ကြောင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ယနေ့အထိ အကောင်အထည်မဖော်နိုင်သေးပေ။ အထူးသဖြင့် ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေး ကောင်စီ၏ အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင် ငါးနိုင်ငံအနက် တစ်နိုင်ငံမဟုတ် တစ်နိုင်ငံက ဗီတိုအာဏာသုံး၍ ကန့်ကွက်ခဲ့ပါက ယင်းကိစ္စအတွက် လုံလောက်သည့် ထောက်ခံမှုရရှိရန် ခက်ခဲ နေလေ့ရှိပေသည်။ ထို့အပြင် “ရန်သူနိုင်ငံ” သတ်မှတ်ချက်ကို ဖယ်ရှား လိုက်ပါက လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို ပြောင်းလဲရေးအပါအဝင် အခြား  ကုလသမဂ္ဂ ပဋိညာဉ်စာတမ်း ပြင်ဆင်မှုများအတွက်လည်း လမ်းဖွင့်ပေးနိုင်မည်ကို စိုးရိမ်သူများ ရှိနေသည်ဟု ဆိုသည်။

တရုတ်က “ရန်သူနိုင်ငံ” သတ်မှတ်ချက်ကို ဆက်လက်ကိုင်စွဲ

ဂျပန်နှင့် တရုတ်တို့အကြား ထိုင်ဝမ်အရေးကြောင့် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာနေချိန်တွင် တရုတ်က ဂျပန်ကို ဝေဖန်ရာတွင် “ရန်သူနိုင်ငံ” သတ်မှတ်ချက်ကို အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ ယခင်နှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ‘တာကာအိချီ’ က တရုတ်နိုင်ငံအနေဖြင့် ထိုင်ဝမ်ကို တိုက်ခိုက်လာပါက ဂျပန်သည် စစ်ရေးအရ ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုင်ဝမ်ကို တရုတ်က ၎င်း၏ပိုင်နက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ထိုင်ဝမ်ကို ထိန်းချုပ် နိုင်ရေးအတွက် အင်အားသုံးခြင်းကို ပယ်ဖျက်ထားခြင်းမရှိသေးပေ။

‘တာကာအိချီ’ ၏ ပြောကြားချက်အပြီးတွင် တရုတ်က ဂျပန်နှင့်ပတ်သက်သည့် လေကြောင်း ခရီးစဉ်များနှင့် ရုပ်ရှင်ပြသမှုအချို့ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး တရုတ်နိုင်ငံသားများအနေဖြင့် ဂျပန်သို့ ခရီးမသွားရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဂျပန်ကလည်း ယင်းသို့ တင်းမာမှုများ မြင့်တက် လာခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ထိုင်ဝမ်နှင့်နီးသည့် ၎င်း၏ အနောက်ဘက်စွန်းကျွန်းတစ်ကျွန်းတွင် လာမည့် ငါးနှစ်အတွင်း ဒုံးကျည်များ ဖြန့်ချထားမည်ဟု ကြေညာ ခဲ့သည်။

တရုတ် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန ပြောရေး ဆိုခွင့်ရှိသူ မော်နင်း (Mao Ning) ကမူ “ရန်သူနိုင်ငံ” သတ်မှတ်ချက်သည် ယနေ့အချိန်အထိ တရား ဝင်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း မကြာသေးမီက သတင်းစာ ရှင်းလင်းပွဲတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

၎င်းက ဂျပန်အနေဖြင့် သမိုင်းကို သင်ခန်းစာယူပြီး စစ်ဝါဒနှင့် ပြတ်ပြတ်သားသား ခွဲထွက်ကာ အာရှအိမ်နီးချင်းများနှင့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများ၏ ယုံကြည်မှုကို လက်တွေ့လုပ်ရပ်များဖြင့် ရယူသင့်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

‘တာကာအိချီ’ နှင့် ‘ထရမ့်’ တွေ့ဆုံခဲ့

‘တာကာအိချီ’သည် ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားပြီးနောက် အမေရိကန် သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်နှင့် နယူးယောက်တွင် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ယင်းတွေ့ဆုံမှုသည် ထရမ့်က ဝါရှင်တန်တွင် တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်ကို နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်အဖြစ် လက်ခံ တွေ့ဆုံမည့် နေ့မတိုင်မီ ဖြစ်ပွား ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

တာကာအိချီက ထရမ့်နှင့် တွေ့ဆုံပြီးနောက် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် တရုတ်နှင့်ပတ်သက်သည့် ကိစ္စရပ်အမျိုးမျိုးကို အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ အမြင်ချင်းဖလှယ်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဂျပန်ရဲ့ အမြင်အရ အမေရိကန်–တရုတ် ဆက်ဆံရေးဟာ ဂျပန်အပါအဝင် နိုင်ငံတကာ အသိုက်အဝန်းရဲ့ တည်ငြိမ်မှုကို အထောက်အကူ ပြုသင့်ပါတယ်” ဟု ‘တာကာအိချီ’က ပြောကြား ခဲ့သည်။

‘ရန်သူနိုင်ငံ’ သတ်မှတ်ချက်များဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း

အဆိုပါ “ရန်သူနိုင်ငံ” သတ်မှတ်ချက်များသည်  ကုလသမဂ္ဂပဋိညာဉ်စာတမ်း (UN Charter) ၏ ပုဒ်မ ၅၃၊ ၇၇ နှင့် ၁၀၇ တို့တွင် ပါဝင်နေဆဲဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မဟာမိတ် နိုင်ငံများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် နိုင်ငံများ – အထူးသဖြင့် ဂျပန်၊ ဂျာမနီနှင့် အီတလီ – ကို ရည်ညွှန်းထားသည်။

အဆိုပါ စည်းမျဉ်းများသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း UN Charter ကို လက်မှတ် ရေးထိုးထားသည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ “ရန်သူ” ဖြစ်ခဲ့သော နိုင်ငံများနှင့် ပတ်သက်၍ မဟာမိတ် နိုင်ငံများက ဆောင်ရွက်နိုင်မည့် အခြေအနေများကို သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ယင်းအချက်များကို ၁၉၄၅ ခုနှစ် UN Charter ရေးဆွဲစဉ်က ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင် စစ်ရှုံးခဲ့သည့် Axis အင်အားစုနိုင်ငံများဖြစ်သော ဂျပန်၊ ဂျာမနီနှင့် အီတလီတို့အပေါ် လိုအပ်ပါက အရေးယူ ဆောင်ရွက် နိုင်ရန် ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံသည် ၁၉၄၅ ၌ စစ်ရှုံးပြီး ၁၁ နှစ်အကြာ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

သတ်မှတ်ချက်များကို ဖယ်ရှားရန် ယခင်ကတည်းက သဘောတူခဲ့ကြ

၁၉၉၅ ခုနှစ်၊ ကုလသမဂ္ဂတည်ထောင်သည့် နှစ် (၅၀) ပြည့် အထိမ်းအမှတ် အထွေထွေညီလာခံတွင် ကုလသမဂ္ဂ က အဆိုပါ “ရန်သူနိုင်ငံ” သတ်မှတ်ချက်များသည် ခေတ်မမီတော့သော အချက်များ ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ဖယ်ရှားရန် ရည်ရွယ်ချက်ကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ကုလသမဂ္ဂ တည်ထောင်သည့် နှစ် (၆၀) ပြည့် အထိမ်းအမှတ်တွင်လည်း ကမ္ဘာ့ခေါင်းဆောင်များက အဆိုပါ ရည်ညွှန်းချက်များကို UN Charter မှ ဖယ်ရှားရန် ထပ်မံထောက်ခံခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယနေ့အထိ Charter ထဲတွင် အဆိုပါ စကားရပ်များ ကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

အကြောင်းမှာ UN Charter ကို တရားဝင်ပြင်ဆင်ရန် လုပ်ငန်းစဉ်မှာ ရှုပ်ထွေးပြီး အချိန် ကြာမြင့်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ Charter ပြင်ဆင်ရန် ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံ ထောက်ခံမှု လိုအပ်သကဲ့သို့ UN အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံကလည်း အတည်ပြုရမည် ဖြစ်သည်။

ထို့အပြင် ထိုအတည်ပြုမှုတွင် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင် ငါးနိုင်ငံစလုံး ပါဝင် ရမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းနိုင်ငံများမှာ တရုတ်၊ ရုရှား၊ ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တို့ ဖြစ်သည်။

ဂျပန်က အဘယ်ကြောင့် ဖယ်ရှားစေလိုသနည်း

တာကာအိချိက UNGA တွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားရာ၌ ဂျပန်သည် “ငြိမ်းချမ်းရေးကို မြတ်နိုးသော နိုင်ငံ” ဖြစ်ကြောင်း ထပ်မံ အလေးပေး ပြောကြားခဲ့သည်။

သူမက  “ဂျပန်နိုင်ငံသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၇၀ အတွင်း ကုလသမဂ္ဂ၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများတွင် အရေးပါသော ပံ့ပိုးကူညီမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း အပေါ် ဂုဏ်ယူဝမ်းမြောက်ပါသည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ထို့ကြောင့် ဂျပန်အစိုးရ၏ ရပ်တည်ချက်အရ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီး ဆယ်စုနှစ်များစွာ ကြာမြင့်လာပြီ ဖြစ်သည့်အပြင် ဂျပန်သည် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် ကာလရှည်ကြာ ပါဝင် ဆောင်ရွက်လာခဲ့သည့် အတွက် စစ်ပြီးခေတ်ကာလ၏ “ရန်သူနိုင်ငံ” သတ်မှတ်ချက်ကို ဆက်လက်ထားရှိခြင်းသည် လက်ရှိ အခြေအနေများနှင့် မကိုက်ညီတော့ကြောင်း တကအိချိက အလေးပေးပြောကြားခြင်း ဖြစ်သည်။

ဂျပန်–တရုတ် တင်းမာမှုနှင့် ‘ရန်သူနိုင်ငံ’ ပြဿနာ

သို့သော် အဆိုပါကိစ္စသည် သမိုင်းဆိုင်ရာ စကားရပ်များကို ဖယ်ရှားရေးထက် ကျော်လွန်ပြီး လက်ရှိ ဂျပန်–တရုတ် ဆက်ဆံရေးနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသည်။

တာကာအိချိက ယခင်က တရုတ်က ထိုင်ဝမ်ကို တိုက်ခိုက်လာပါက ဂျပန်အနေဖြင့် စစ်ရေးအရ ပါဝင် ဆောင်ရွက်နိုင် ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ယင်းပြောဆိုချက်အပေါ် တရုတ်နိုင်ငံက တုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး ခရီး သွားလာရေးနှင့် ဖျော်ဖြေရေး ကဏ္ဍများတွင် ကန့်သတ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

ထို့နောက် ဂျပန်က ထိုင်ဝမ်နှင့် အနီးဆုံးဒေသများအနက် တစ်ခုဖြစ်သော အနောက်ဘက်စွန်း ကျွန်းတစ်ကျွန်း တွင် လာမည့်ငါးနှစ်အတွင်း ဒုံးကျည်များ ဖြန့်ကြက်ထားရန် စီစဉ်ထားကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။

တရုတ် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ မော်နင်း (Mao Ning) ကမူ “ရန်သူနိုင်ငံ” သတ်မှတ်ချက် သည် ဆက်လက် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဂျပန်အနေဖြင့် သမိုင်းကို မှန်တစ်ချပ်ကဲ့သို့ သုံးသပ်ပြီး စစ်ဝါဒနှင့် ခွဲထွက်ကာ လက်တွေ့ လုပ်ဆောင်ချက် များဖြင့် ယုံကြည်မှု ရရှိအောင် ဆောင်ရွက် သင့်ကြောင်း တရုတ်ဘက်က တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။

‘တာကာအိချိ’ သည် နယူးယောက်၌ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး ယင်းတွေ့ဆုံမှုမှာ ထရမ့်နှင့် တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင် တို့၏ ထိပ်သီးတွေ့ဆုံမှု မတိုင်မီ ဖြစ်သည်။ ‘တာကာအိချိ’ က အမေရိကန်–တရုတ် ဆက်ဆံရေးသည် ဂျပန်အပါအဝင် နိုင်ငံတကာ တည်ငြိမ်ရေးအတွက် အထောက်အကူ ဖြစ်စေရန် အရေးကြီးကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ထို့ကြောင့် ဂျပန်၏ “ရန်သူနိုင်ငံ” သတ်မှတ်ချက်များ ဖယ်ရှားရေး တောင်းဆိုမှုသည် တစ်ဖက်တွင် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အပြီးမှ ကျန်ရှိနေသည့် သမိုင်းဆိုင်ရာ စကားရပ်များကို ဖယ်ရှားလိုသည့် ကြိုးပမ်းမှုဖြစ်သလို အခြားတစ်ဖက်တွင် လက်ရှိ ဂျပန်၏ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် လုံခြုံရေး မူဝါဒများ၊ အထူးသဖြင့် တရုတ်နှင့် ထိုင်ဝမ် အရေးဆိုင်ရာ တင်းမာမှုများနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသည့် ကိစ္စတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။

ပြဿနာ၏ အခြေအနေ အချက်အလက်များ အနှစ်ချုပ်

ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ် ဆာနေး တာကာအိချိ (Sanae Takaichi) က ကုလသမဂ္ဂပဋိညာဉ်စာတမ်း (UN Charter) တွင် ကျန်ရှိ နေဆဲ ဖြစ်သော ဂျပန်၊ ဂျာမနီနှင့် အီတလီတို့ကို ရည်ညွှန်းသည့် “ရန်သူနိုင်ငံ” (enemy state) သတ်မှတ်ချက် များကို ဖယ်ရှား ပေးရန် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ ညီလာခံတွင် တောင်းဆိုခဲ့သည်။

အဆိုပါ သတ်မှတ်ချက်များသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် စတင်ရေးဆွဲခဲ့သော UN Charter ၏ ပုဒ်မ ၅၃၊ ၇၇ နှင့် ၁၀၇ တို့တွင် ပါဝင်နေဆဲဖြစ်သည်။

ထိုအချက်များကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မဟာမိတ်နိုင်ငံများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ဝန်ရိုးတန်း အင်အားစု နိုင်ငံများ အပေါ် အရေးယူ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံက အဆိုပါ “ရန်သူနိုင်ငံ” သတ်မှတ်ချက်များသည် ခေတ်မမီ တော့သော အချက်များ ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင်လည်း ဖယ်ရှားရန် ထပ်မံထောက်ခံခဲ့သည်။

သို့သော် UN Charter ကို တရားဝင်ပြင်ဆင်ရန် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ အမြဲတမ်း အဖွဲ့ဝင် ငါးနိုင်ငံစလုံး၏ အတည်ပြုမှု လိုအပ်သောကြောင့် ယင်းသတ်မှတ်ချက်များမှာ ယနေ့အထိ ကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

ဂျပန်က မိမိကိုယ်ကို “ငြိမ်းချမ်းရေးကို မြတ်နိုးသော နိုင်ငံ” အဖြစ် ဖော်ပြပြီး ကုလသမဂ္ဂ၏ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဆိုင်ရာ ကြိုးပမ်းမှုများတွင် နှစ်ပေါင်း ၇၀ ကျော် ပါဝင်ပံ့ပိုးလာခဲ့ကြောင်း ‘တာကာအိချိ’ က အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။

ဂျပန်၏ အဆိုပြုချက်သည် လက်ရှိ ဂျပန်–တရုတ် ဆက်ဆံရေး တင်းမာမှုများနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသည်။ တရုတ်ဘက်က ဂျပန်၏ ထိုင်ဝမ်နှင့် ပတ်သက်သည့် စစ်ရေးပြောဆိုမှုများကို ဝေဖန်ရာတွင် သမိုင်းနှင့် “ရန်သူနိုင်ငံ” သတ်မှတ်ချက်ကို ရည်ညွှန်းအသုံးပြုခဲ့သည်။

‘တကအိချိ’ က ယခင်က တရုတ်က ထိုင်ဝမ်ကို တိုက်ခိုက်လာပါက ဂျပန်အနေဖြင့် စစ်ရေးအရ ပါဝင် ဆောင်ရွက်နိုင်ကြောင်း ပြောကြား ခဲ့ပြီးနောက် တရုတ်ဘက်က ခရီးသွားလာရေးနှင့် ဖျော်ဖြေရေးဆိုင်ရာ ဖိအားပေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

ဂျပန်ကလည်း ထိုင်ဝမ်နှင့် နီးစပ်သည့် အနောက်ဘက်စွန်းကျွန်းတစ်ကျွန်းတွင် လာမည့်ငါးနှစ်အတွင်း ဒုံးကျည်များ ဖြန့်ကြက်ထားရန် စီစဉ်ထားကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။

တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကမူ “ရန်သူနိုင်ငံ” သတ်မှတ်ချက်သည် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားပြီး ဂျပန်အနေဖြင့် စစ်ဝါဒနှင့် ခွဲထွက်ကြောင်း လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ချက်များဖြင့် ယုံကြည်မှု ပြန်လည်ရရှိအောင် ဆောင်ရွက်သင့် ကြောင်း တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။

ထိုင်ဝမ်က တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင် နှင့် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့် တို့က ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလ အမေရိကန်–တရုတ် မဟာမိတ် ဖြစ်ခဲ့မှုကို အလေးပေးပြောကြားပြီးနောက် တရုတ်ဘက်က စစ်သမိုင်းကို ပြန်လည်ပုံဖော်နေသည်ဟု မြင်သည့်အပေါ် တုံ့ပြန်လာသည်။

တိုင်ပေက အမေရိကန်သည် တရုတ်ဘက်က ဖော်ပြသည့် သမိုင်းအမြင်ကို လက်ခံသွားမည်ကို စိုးရိမ်နေပြီး ထိုသို့ဖြစ်ပါက ထိုင်ဝမ်အတွက် အရေးအကြီးဆုံး လက်နက်ပံ့ပိုးသူဖြစ်သည့် အမေရိကန်၏ ထောက်ခံမှု လျော့နည်းလာနိုင်သည်ဟု စိုးရိမ် နေသည်။

တရုတ်က ထိုင်ဝမ်ကို မိမိပိုင်နက်အဖြစ် အခိုင်အမာပြောဆိုနေသော်လည်း ထိုင်ဝမ်ဘက်က ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ကာလတွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ တရားဝင်အစိုးရမှာ Republic of China (ROC) ဖြစ်ပြီး မဟာမိတ်နိုင်ငံများဘက်မှ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။

ROC အစိုးရသည် မော်စီတုန်း၏ ကွန်မြူနစ်တပ်များနှင့် ပြည်တွင်းစစ်ရှုံးနိမ့်ပြီးနောက် ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ထိုင်ဝမ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခဲ့ပြီး ယနေ့အထိ Republic of China ဟူသော တရားဝင်အမည်ကို ဆက်လက် အသုံးပြုနေသည်။

ဘေဂျင်းဘက်ကမူ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း တရုတ်ကွန်မြူနစ် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် ဂျပန်ကို တိုက်ခိုက်ရာတွင် “အဓိက ကျောရိုး” ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုပြီး ၎င်းတို့၏ တရားဝင် သမိုင်း ဖော်ပြချက်များ တွင် ROC တပ်ဖွဲ့များ၏ အခန်းကဏ္ဍကို အနည်းငယ် သာ ဖော်ပြထားသည်။

ဝါရှင်တန်တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ညစာစားပွဲအတွင်း ရှီနှင့် ထရမ့်နှစ်ဦးစလုံးက ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အမေရိကန်နှင့် တရုတ်တို့ အတူတကွ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြောင်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။

အမေရိကန် အိမ်ဖြူတော်၏ ထိပ်သီး အစည်းအဝေးအပြီး ထုတ်ပြန်ချက်တွင်လည်း အမေရိကန်နှင့် တရုတ်တို့သည် “ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း မဟာမိတ်များဖြစ်ခဲ့ပြီး စစ်ပွဲအနိုင်ရရန် ဘေးချင်းယှဉ်၍ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြသည်” ဟု ထရမ့်နှင့် ရှီတို့ ပြန်လည် အမှတ်ရခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

ထိုင်ဝမ်၏ Mainland Affairs Council ဒုတိယအကြီးအကဲ ရှန်ယုချုံး (Shen Yu-chung) က ရှီသည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်သမိုင်းကို People’s Republic of China (PRC) က ဦးဆောင်ဖော်ပြသည့် သမိုင်း ဇာတ်ကြောင်း အဖြစ် ဆက်လက်ပုံဖော်ရန် ကြိုးပမ်း နေသည် ဟု ပြောကြား ခဲ့သည်။

ထိုင်ဝမ် အနေဖြင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ကာလတစ်လျှောက် Republic of China သည် အမေရိကန်၏ ခိုင်မာသော မဟာမိတ် ဖြစ်ခဲ့သည် ဆိုသည့် အချက်ကို အမေရိကန်ဘက်က မှန်ကန်စွာ နားလည်စေရန် ဆက်လက် ရှင်းပြသွားမည်ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

References:

• Japan tells UN: We are no longer an enemy state, The Telegraph, Emily Smith, September 23, 2026
• Taiwan pushes back after Xi seeks to win over Trump on World War Two narrative By Ben Blanchard, Mon, September 28, 2026: Yahoo, Reuters News.