ကာရန်မညီ တေးမပီလည်း ဤစာကို ရေးချင်လို့ (၁၂)

မွေးနေ့ဖယောင်းတိုင် ၆၄ တိုင်၊ အကုသိုလ်ဆားတစ်ဆုပ်နှင့် ဂင်္ဂါမြစ်ပြင်ကျယ်

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ကျွန်တော် အသက် (၆၄) နှစ် တင်းတင်းပြည့်ပါပြီ။ ဒီအရွယ်မှာ မွေးနေ့ ကိတ်မုန့်ပေါ်မှာ အသက်အလိုက် ဖယောင်းတိုင် ၆၄ တိုင်လုံး စိုက်ပြီး တစ်ခါတည်းနဲ့ အကုန်ငြိမ်းအောင် မှုတ်ဖို့ဆိုတာ တကယ်တော့ သက်လုံ သိပ်မကောင်းတော့ပါ။ ဖယောင်းတိုင်တွေ အကုန်ငြိမ်းအောင် အားရပါးရ မှုတ်လိုက်ခါမှ ကိတ်မုန့်ပေါ် သွားရည်တွေ စင်ကုန်မလား သို့မဟုတ် မွေးနေ့ရှင်ပါ လေဖြတ်မလား စိုးရိမ်ရသည့် အရွယ်မျိုး ဖြစ်နေပါပြီ။ သို့သော်လည်း ဤ ၆၄ နှစ်မြောက် မွေးနေ့သည် ကျွန်တော့်အတွက်တော့ အလွန် ပျော်ရွှင်စရာ ကောင်းသော နေ့တစ်နေ့ ဖြစ်နေဆဲပါ။

လူ့ဘဝသည် ရုန်းကန်လှုပ်ရှားမှုများ၊ ဝေဖန်မှုများနှင့် မျှော်လင့်မထားသော ဆင်းရဲဒုက္ခများဖြင့် အမြဲတမ်း ဒွန်တွဲနေတတ်ပါသည်။ ဘဝထဲသို့ ရောက်လာသည့် ဆိုးဝါးသော ဖြစ်ရပ်များကို ကျွန်ုပ်တို့ အမြဲတမ်း မတားဆီး နိုင်သော်လည်း၊ ကျွန်ုပ်တို့ ခံစားရသည့် နာကျင်မှုပမာဏသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ စိတ်နေ စိတ်ထား ပေါ်တွင်သာ လုံးလုံးလျားလျား မူတည်နေကြောင်း တင်ပြလိုပေသည်။ စိတ်နေ သဘောထား ကျဉ်းမြောင်းခြင်းသည် အကုသိုလ် စိတ်ကိုသာ ဖြစ် စေပြီး သဘောထား ကြီးပြီးပွင့်လင်းသော စိတ်နှလုံးကို မွေးမြူခြင်းအားဖြင့်သာလျှင် ဘဝ၏ အခက်အခဲမှန်သမျှကို အေးချမ်းစွာ ရင်ဆိုင်ကျော်ဖြတ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။

စစ်မှန်သော စိတ်၏လွတ်လပ်မှုကို ရှာဖွေရန်အတွက် ကျွန်ုပ်တို့သည် ‘စွန့်လွှတ်ခြင်းအတတ်ပညာ’ ကို အရင်ဆုံး သင်ယူရပါမည်။ လူအများစုသည် အတိတ်ကအမှားများနှင့် အနာဂတ်အတွက် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများဟူသော လေးလံသည့် ကျောက်တုံးကြီးကို စိတ်ထဲ၌ မသိမသာ ဆုပ်ကိုင်ထားလေ့ရှိကြသည်။ ကျွန်တော်ကိုယ်တိုင်လည်း ငယ်စဉ်က ဤကျောက်တုံးကြီးကို ရင်ထဲပိုက်ပြီး လေးလံစွာ လျှောက်လှမ်းခဲ့ဖူးပါသည်။ ထိုဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကို ကြာရှည်စွာ ဆုပ်ကိုင်ထားလေလေ၊ ကျွန်ုပ်တို့ ပိုမိုမောပန်းနွမ်းနယ်လာလေလေ ဖြစ်သည်။ အရိုးရှင်းဆုံးအဖြေမှာ ထိုကျောက်တုံးကို အောက်သို့ ချပစ်လိုက်ရုံသာ ဖြစ်သည်။ အတိတ်သည် ပြီးဆုံးသွားခဲ့ပြီဖြစ်ပြီး အနာဂတ်သည်လည်း ရောက်မလာသေးကြောင်း သိမြင်နားလည်ခြင်းက ယခုပစ္စုပ္ပန်အချိန်၌ စိတ်ကို ချက်ချင်း ပေါ့ပါး လွတ်လပ် သွားစေ ပါသည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာဒဿနအရ ကျွန်ုပ်တို့သည် အတိတ်က ပြုလုပ်ခဲ့ဖူးသော မကောင်းမှု အကုသိုလ်ကံများကို ချက်ချင်း အပြီးတိုင် ဖျောက်ပစ်၍ မရနိုင်ပါ။ ဘဝတစ်လျှောက်လုံးမှာ ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး ‘အကုသိုလ်ကံ ဆားတစ်ဆုပ်’ ပေါင်းများစွာကို ကိုယ်စီ ပြုလုပ်ခဲ့မိကြ သည်မှာ အသေအချာပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုဆားတစ်ဆုပ်ကို ဖန်ခွက်အသေးလေးတစ်ခုထဲသို့ ခတ်လိုက်ပါက ရေသည် ငန်လွန်းသဖြင့် သောက်၍မရနိုင်တော့သလို၊ မိမိ၏စိတ်က ကျဉ်းမြောင်းနေလျှင် ထိုကံဟောင်းများ၏ ဒဏ်ခတ်မှုဒဏ်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခံရပါလိမ့်မည်။

ထို့ကြောင့် အသက် ၆၄ နှစ်အရွယ်မှာ အကောင်းဆုံးကျင့်စဉ်ကတော့ နေ့စဉ်ဘဝကို ဒါန (လှူဒါန်းခြင်း)၊ သီလ (ငါးပါးသီလစောင့်ထိန်းခြင်း) နှင့် ဘာဝနာ (တရားပွားများခြင်း) တည်းဟူသော ကောင်းမှုကုသိုလ်အသစ်များဖြင့် အဆက်မပြတ် ဖြည့်တင်းသွားဖို့ ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ မိမိ၏စိတ်သည် သာမန်ဖန်ခွက်လေးဘဝမှသည် ဂင်္ဂါမြစ်ကြီး ကဲ့သို့   သို့မဟုတ်ဧရာဝတီ မြစ်ကြီး ကဲ့သို့ကျယ်ပြောလှသော မြစ်ကြီးတစ်စင်း ဖြစ်လာပါလိမ့်မည်။ ဂင်္ဂါမြစ်ကြီးထဲသို့ (သို့မဟုတ်)ဧရာဝတီ မြစ်ကြီး ထဲသို့

ဆားတစ်ဆုပ် ပစ်ထည့်လိုက်ပါက မြစ်ရေသည် မငန်ဘဲ ဆက်လက်ချိုမြိန်နေသကဲ့သို့၊ ကုသိုလ်အဟုန်ပြင်းသော စိတ်အောက်တွင် အတိတ်က ကံဟောင်းများသည် အကျိုးပေးခွင့်မရှိဘဲ ပျယ်ပျက်သွားရပါတော့သည်။

အနှစ်ချုပ်ရသော် ယခု အသက် ၆၄ နှစ်အရွယ်သည် ကျွန်တော့်အတွက် အတိတ်က ကျောက်တုံးကြီးကိုလည်း ချပစ်နိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်သလို၊ စိတ်ကိုလည်း ဂင်္ဂါမြစ်ကြီးလို သို့မဟုတ် မြစ်ဧရာ လို  ကျယ်ပြန့်အောင် တည်ဆောက် ထားနိုင်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘာကိုမှ ပူပန်စရာမလိုတော့ဘဲ မိမိတည်ဆောက်ထားသော ကုသိုလ် ရေယာဉ်ကြောကြီးပေါ်တွင် အေးအေးလူလူ မျောပါရင်း ဘဝကို ပြုံးပြုံးကြီး ပျော်ရွှင်စွာ ရှုမြင်နေပါတော့သည်။ မွေးနေ့ဖယောင်းတိုင် ၆၄ တိုင်လုံးကို အားရပါးရ မှုတ်မနိုင်တော့ရင်တောင်မှ၊ အတွင်းစိတ်ကတော့ ငြိမ်းချမ်းခြင်း အလင်းရောင်တွေနဲ့ အမြဲတမ်း လင်းထိန်နေမှာ အမှန်ပင် ဖြစ်ပါသည်။

ထို့ပြင် ပြဿနာတစ်ခု၏ လေးလံမှုဟူသည် မိမိစိတ်နှလုံး၏ ဆံ့ဝင်နိုင်စွမ်းအပေါ်တွင်သာ မူတည်ပါသည်။ အကယ်၍ မိမိ၏စိတ်သည် ရေဖန်ခွက်ငယ်လေးတစ်ခုကဲ့သို့ ကျဉ်းမြောင်းနေပါက ဘဝ၏ဝေဖန်မှုနှင့် နာကျင်မှုဟူသော ‘ဆားတစ်ဆုပ်’ သည် ရေကို ချက်ချင်း သောက်၍မရအောင် ခါးသီးသွားစေမည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် မိမိ၏စိတ်ကို မြစ်ကြီးတစ်ခုကဲ့သို့ ကျယ်ပြောအောင် ထားနိုင်ပါက ထိုဆားတစ်ဆုပ်သည် ရေပြင်ကျယ်ကြီးထဲ၌ လုံးဝ အရသာ ပျက်ပြယ်သွားပြီး သန့်ရှင်းသောရေကို မဖျက်ဆီးနိုင်တော့ပါ။ ပြဿနာမရှိသောဘဝကို မျှော်လင့်နေမည့်အစား မိမိ၏အတွင်းစိတ်ကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်အောင် တည်ဆောက်ခြင်းအပေါ်၌သာ အာရုံစိုက်သင့်ပါသည်။

နောက်ဆုံးအနေဖြင့် မိမိကို ထိခိုက်စော်ကားလာသူများအပေါ် ရှုမြင်ပုံကို ပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် ဒေါသကို အောင်နိုင် ရပါမည်။ တစ်စုံတစ်ဦးက မိမိကို လာရောက်ပုတ်ခတ်သည့်အခါ သာမန်အားဖြင့် ဒေါသထွက်တတ်ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့ကို အဝိဇ္ဇာနှင့် တွေဝေမိုက်မဲမှုတို့ကြောင့် စွမ်းဆောင်ရည်မရှိဘဲ ကြိုးပြတ်ပြီး မျှောလာသော ‘လှေအလွတ်ကြီး တစ်စင်း’ ဟု သဘောထားနိုင်လျှင် ထိုလှေအလွတ်ကြီးအပေါ် ဒေါသထွက်စရာ အကြောင်းမရှိတော့ပါ။ သူတစ်ပါး၏ မကောင်းသောလုပ်ရပ်များသည် ၎င်းတို့၏ စိတ်တွင်းမုန်တိုင်းကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း နားလည်ပေးခြင်းက ရန်ငြိုးကို ကရုဏာဖြင့် အစားထိုးစေနိုင်ပါသည်။

နိဂုံးချုပ်အားဖြင့် စိတ်၏အေးချမ်းမှုဟူသည် ပြင်ပကမ္ဘာကို ပြောင်းလဲခြင်းကြောင့် ရရှိလာခြင်းမဟုတ်ဘဲ မိမိ၏ အတွင်းစိတ်အမြင်ကို ပြောင်းလဲခြင်းမှသာ ရရှိနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မလိုအပ်သော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ချပစ်ခြင်း၊ စိတ်ကို မြစ်ကြီးကဲ့သို့ ကျယ်ပြန့်စေခြင်းနှင့် ပဋိပက္ခများကို နားလည်မှုအမြင်ဖြင့် ရှုမြင်ခြင်းအားဖြင့် ဘဝ၏ မုန်တိုင်းမှန်သမျှကို တည်ငြိမ်စွာ ဖြတ်ကျော်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြောသော စိတ်နှလုံးသည် ခါးသီးသော အတွေ့အကြုံတိုင်းကို ဘဝအတွက် အဖိုးတန်လှသော ပညာရတနာများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပေးနိုင်ပါသည်။

ကောင်းမှုကုသိုလ်ဖြင့် အတိတ်က အကုသိုလ်ကံများကို ကျော်လွှားခြင်း

ဗုဒ္ဓဘာသာဒဿနအရ ကျွန်ုပ်တို့သည် အတိတ်က ပြုလုပ်ခဲ့ဖူးသော မကောင်းမှု (အကုသိုလ်ကံ) များကို ချက်ချင်း အပြီးတိုင် ဖျောက်ပစ်၍ မရနိုင်ပါ။ သို့သော် ထိုမကောင်းသောကံများ၏ ဆိုးကျိုးသက်ရောက်မှုများကို လျော့ပါးသွားအောင်နှင့် မိမိတို့၏ဘဝကို လာရောက်မဖျက်ဆီးနိုင်အောင် စွမ်းဆောင်နိုင်သည့် နည်းလမ်းများ ရှိပါသည်။

ပထမဦးစွာနှင့် အထင်ရှားဆုံးသော နည်းလမ်းမှာ ကောင်းမှုကုသိုလ်အသစ်များကို အမြောက်အမြား ထပ်မံ ဖြည့်တင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင် မိန့်တော်မူခဲ့သည်မှာ ဖန်ခွက်အသေးလေးတစ်ခုထဲသို့ ဆားတစ် ဆုပ်ခတ်လိုက်ပါက ထိုရေသည် ငန်လွန်းသဖြင့် သောက်၍မရနိုင်တော့ပါ။ သို့သော် ထိုဆားတစ်ဆုပ်ကိုပင် ဂင်္ဂါမြစ်ကဲ့သို့ ကျယ်ပြောလှသော မြစ်ကြီးထဲသို့ ပစ်ထည့်လိုက်ပါက မြစ်ရေသည် မငန်ဘဲ ဆက်လက် သောက်သုံးနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ အတိတ်ကအကုသိုလ်ကံများသည် ‘ဆား’ ကဲ့သို့ ရှိနေသော်လည်း မိမိတို့၏နေ့စဉ်ဘဝကို ဒါန (လှူဒါန်းခြင်း)၊ သီလ (ကိုယ်ကျင့်တရား) နှင့် ဘာဝနာ (တရားအားထုတ်ခြင်း) တို့ဖြင့် အမြဲဖြည့်ဆည်းနေမည်ဆိုပါက မကောင်းသောကံများ အကျိုးပေးခွင့်မရအောင် တားဆီးပေးမည့် ကြီးမားသော ကုသိုလ်မြစ်ပြင်ကျယ်ကြီးကို တည်ဆောက်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။

ဒုတိယအဆင့်မှာ အတိတ်ကအမှားများအတွက် နောင်တရ ပူပန်နေခြင်းကို ရပ်တန့်ပြီး ကြည်လင်သောစိတ်ဖြင့် ရှေ့ဆက်လျှောက်လှမ်းရန် ဖြစ်သည်။ အတိတ်ကအမှားများကို ထပ်ခါတလဲလဲ တွေးတောပူပန်နေခြင်းသည် မကောင်းသောစိတ်အာရုံများကို ပိုမိုအားကောင်းလာစေရုံသာ ရှိသည်။ မိမိ၏အမှားကို သိရှိနားလည်သွားပြီးနောက် အမှန်ကန်ဆုံးသောချဉ်းကပ်ပုံမှာ ‘ဤအမှားမျိုးကို နောက်နောင်တွင် ဘယ်သောအခါမျှ ထပ်မံမပြုလုပ်တော့ပါ’ ဟု ခိုင်မာသောကတိသစ္စာပြုလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ ပြတ်သားသောဆုံးဖြတ်ချက်သည် အတိတ်ကအမှားများ၏ အရှိန်အဟုန်ကို ချက်ချင်း ဖြတ်တောက်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။

တတိယမြောက် ကျင့်စဉ်မှာ ကိုယ်ကျင့်သီလ၊ အထူးသဖြင့် ‘ငါးပါးသီလ’ ကို မြဲမြံစွာ ထိန်းသိမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။ စင်ကြယ်သော သီလရှိသူသည် မကောင်းသော အခြေအနေများနှင့် မကောင်းသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုးများ မိမိထံသို့ ဝင်ရောက်မနှောင့်ယှက်နိုင်အောင် ကာကွယ်ပေးသည့် သဘာဝ ‘အကာအကွယ်ဒိုင်းလွှား’ ကို ရရှိတတ်သည်။

နောက်ဆုံးအနေဖြင့် အစွမ်းထက်ဆုံးသော ကျင့်စဉ်မှာ မေတ္တာပွားခြင်းနှင့် သတိပဋ္ဌာန်ဝိပဿနာတရား အားထုတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သတ္တဝါဝေနေယျအပေါင်းအား မိမိ၏ရင်ထဲမှ သန့်ရှင်းသော မေတ္တာစိတ်များ ပို့သပေးခြင်းသည် အတိတ်က ရန်ငြိုးရန်စများနှင့် ပဋိပက္ခများကို ပြေငြိမ်းသွားစေနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ရုပ်နာမ်တို့၏ အနိစ္စ (မမြဲခြင်း) သဘောတရားကို သိမြင်အောင် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ကျင့်ကြံပွားများခြင်းသည် စစ်မှန်သော ဉာဏ်ပညာကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ အတိတ်က မကောင်းသောကံဟောင်းများကို အကျိုးပေးခွင့်မရှိဘဲ အလိုအလျောက် အရှိန်ကုန်ပျက်ပြယ်သွားစေကာ ဘဝကို ဘေးဥပါဒ်မပေးနိုင်တော့ပါ။

လောဏကပ္ပသုတ္တန် (လောဏဖလသုတ္တ)  (ဆားခွက်ဥပမာတရား)

အတိတ်က အကုသိုလ်ကံ (ဆားတစ်ဆုပ်) ကို လုံးဝဖျောက်ဖျက်ပစ်၍ မရနိုင်ပါ။

သို့သော် မိမိ၏စိတ်နှင့် ကုသိုလ်အင်အားကို ရေဖန်ခွက်ငယ် ကဲ့သို့ ကျဉ်းမြောင်းအောင် ထားမည်လား၊ သို့မဟုတ် ဂင်္ဂါမြစ်ကြီး ကဲ့သို့ ကျယ်ပြောအောင် တည်ဆောက်မည်လား ဆိုသည်မှာ မိမိအပေါ်၌သာ မူတည်ပါသည်။

လက်ရှိဘဝတွင် ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာ (ကုသိုလ်ကောင်းမှု) များကို ဂင်္ဂါမြစ်ရေပြင်ကြီးကဲ့သို့ အဆမတန် များပြားအောင် ဆက်တိုက်ဖြည့်ဆည်းနေပါက၊ အတိတ်က ကံဟောင်းများသည် အကျိုးပေးခွင့်မရတော့ဘဲ အလိုအလျောက် အရှိန်ကုန်ပျက်ပြယ် (အဟောသိကံ) ဖြစ်သွားပါလိမ့်မည်။

“အကုသိုလ်ကံဟောင်းတွေရဲ့ ဒဏ်ခတ်မှုကို ကြောက်နေမည့်အစား၊ လက်ရှိပစ္စုပ္ပန်မှာ မိမိရဲ့ ကုသိုလ်အင်အားနှင့် စိတ်နေသဘောထားကို ဂင်္ဂါမြစ်ကြီးလို ကျယ်ပြန့်ကြီးမားအောင် သာ အမြန်ဆုံး တည်ဆောက်ပါ” ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဤတရားတော်ကို သာဝတ္ထိပြည်  ရှိ သူဌေးကြီး အနာထပိဏ် လှူဒါန်းထားသော ဇေတဝန် ကျောင်းတော် ၌ သံဃာတော်များအား အမှူးထား၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

မှတ်ချက်

သုတ္တန်ပါဠိတော်၏ အစတွင် “ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ” (အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် အနာထပိဏ်သေဌေး၏ အရံဖြစ်သော ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ်…) ဟု အတိအလင်း ဖော်ပြပါရှိပါသည်။

ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ် (၄၅) ဝါ သာသနာပြုကာလအတွင်း  ဟောကြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

အထူးသဖြင့် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ ဝါဆိုဝါကပ်တော်မူသည့် ဝါတွင်းကာလ သို့မဟုတ် သာသနာပြု သက်တမ်းလတ်ပိုင်းကာလ တစ်ခုတွင် ဟောကြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

Open-Access Online Reference

Sutta Central Reference: Loṇaphala Sutta — The Lump of Salt (Translated by Bhikkhu Sujato)

သဘာဝတရား၏ ပင်ကိုအလှနှင့် လူသားတို့ ဖန်တီးသော အနုပညာရတနာ

Photo courtesy of the author

အမေရိကန်စာဆို မဟာကဗျာရှင် အယ်မလီ ဒစ်ကင်ဆန် (Emily Dickinson) ၏ ၁၈၆၂ ခုနှစ်ဝန်းကျင်က ဖွဲ့ဆိုခဲ့သော ကဗျာအမှတ် ၅၁၆ (Poem 516) သည် အလှတရား၏ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်မှုနှင့် ပင်ကိုသဘာဝကို အနုပညာ ရသမြောက်စွာ ဤသို့ ဖွင့်ဆိုထားပါသည်—

Original Poem (516)

Beauty — be not caused — It Is —
Chase it, and it ceases —
Chase it not, and it abides —
Overtake the Creases
In the Meadow — when the Wind
Runs his fingers thro’ it —
Deity will see to it
That You never do it —

မြန်မာပြန်ကဗျာ

အလှဟူသည် ဖန်တီးမရ၊ ပင်ကိုသဘောသာ ဖြစ်တည်၏။
လိုက်လံဖမ်းဆုပ်သော် ကွယ်ပျောက်၍၊
လွှတ်ထားလိုက်ပါမူ တည်မြဲနေပေလိမ့်မည်။
လေပြည်လေညင်းက သာယာစွာ ဖြတ်သန်းပွတ်သပ်ချိန်ဝယ်
မြက်ခင်းပြင်ထက် ပေါ်လာသော လှိုင်းတွန့်လိပ်ကလေးများကို
အသင်လူသား… လိုက်မီအောင် ဖမ်းယူနိုင်မည်လော။
ထိုအလှကို အသင် ဘယ်သောအခါမျှ မဖမ်းဆုပ်နိုင်စေရန်
ဖန်ဆင်းရှင်ကိုယ်တိုင် စောင့်ကြပ် ကြည့်ရှုနေပေလိမ့်မည်။

ကဗျာ၏ အနှစ်သာရ

အလှတရားဆိုသည်မှာ အတင်းအဓမ္မ ဖန်တီး၍ရသော အရာမဟုတ်၊ မိမိအလိုလို ကိန်းဝပ်တည်ရှိနေသော သဘာဝတရား၏ ဖြစ်တည်မှုအစစ်အမှန်သာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ပိုင်ဆိုင်လိုသည့် လောဘဇောဖြင့် ချည်နှောင်ရန် လိုက်လံရှာဖွေလျှင် နှင်းငွေ့ကဲ့သို့ ကွယ်ပျောက်သွားတတ်ပြီး၊ အလိုက်သင့် ငြိမ်သက်စွာ စောင်းငဲ့ကြည့်လျှင်မူ ရင်ထဲ၌ ထာဝရ တည်တံ့နေလိမ့်မည်။

လူသားတို့၏ နှလုံးသားသည် ပင်ကိုကပင် အလှတရား၏ ရနံ့ကို တမ်းတမ်းစွဲ မြတ်နိုးတတ်ကြသည်မှာ လမင်းကို မျှော်ရည်သော ကုမုဒြာကြာပန်းပမာ ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် ထိုမြတ်နိုးမှုကို အတင်းအဓမ္မ ဖမ်းဆုပ်ရန် ကြိုးပမ်းသောအခါ၊ ရေစီးသန်လှသော မြစ်ကွေ့ကို ဆန်၍ ကူးခတ်သကဲ့သို့ အချည်းနှီးသော အားထုတ်မှုသာ ဖြစ်တော့သည်။ ပွင့်ချပ်ပေါ်က နှင်းစက်ကို လက်ဖြင့်ဆုပ်ကိုင်လိုက်လျှင် အရည်ပျော်သွားသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ လေထဲက တေးသံကို သိမ်းဆည်းချင်၍ လှောင်ပိတ်လိုက်လျှင် တိတ်ဆိတ်ခြင်းသာ ကျန်ရစ်သကဲ့သို့လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ကျွန်ုပ်တို့သည် အလှတရားကို စိုးမိုးချုပ်ကိုင်သူ မဟုတ်ဘဲ၊ ယင်း၏ လှပမှုကို ရိုသေစွာ ငေးမောခံစားရင်း နုနယ်သော စိတ်ကူးဖြင့် ပြန်လည်ရောင်ပြန်ဟပ် (Reflect) ခြင်း ဖြစ်သည်။ (လက်တွေ့မဆုပ်ကိုင်ဘဲ သဘာဝအတိုင်းသာ ခံစားရမည်)

လောကီအလှနှစ်ဖြာ

လောကကမ္ဘာမြေပြင်တွင် သဘာဝတရားက မွမ်းမံခြယ်သထားသော ပင်ကိုအလှ (Natural Beauty) တည်ရှိနေဘိ သကဲ့သို့၊ အသိဉာဏ်အလင်းပွင့်သော လူသားတို့၏ လက်ဖျားမှ ဆန်းကြယ်စွာ ပေါက်ဖွားလာသည့် ဖန်တီးမှုအလှ (Artistic Beauty) သည်လည်း ကမ္ဘာမြေကို ဒုတိယအကြိမ် ပြန်လည်မွမ်းမံပေးသော ရတနာတစ်ပါး ဖြစ်ပေသည်။

လူသားတို့၏ ဖန်တီးမှုအလှသည် စိတ်ဝိဉာဉ်၏ ကျောက်စိမ်းအတုံးအခဲများကို အနုပညာအလင်းဖြင့် သွေးယူထားခြင်း ဖြစ်၏။ သဘာဝတရားက တောတောင်၊ ရေမြေနှင့် လပြည့်ဝန်းတို့ကို ပေးသနားခဲ့လျှင်၊ လူသားတို့က ထိုအလှတရား ကို ခံစားကာ ကဗျာလင်္ကာ၊ ပန်းချီကား၊ ဂီတတေးသံနှင့် ခန့်ညားထည်ဝါသော ဗိသုကာလက်ရာများအဖြစ် “ဒုတိယသဘာဝ” ကို မွေးဖွားသန့်စင်ပေးခဲ့ကြသည်။ လူသားတို့ ဖန်တီးလိုက်သော အနုပညာအလှတရားသည် နေဝင်ရိုးရီ အလင်းတန်းကဲ့သို့ ချက်ချင်းပျောက်ကွယ်မသွားဘဲ၊ ခေတ်အဆက်ဆက် သမိုင်းစာမျက်နှာထက်တွင် အချိန်ကာလကို အန်တုလျက် ထာဝရ ကိန်းဝပ်ရှင်သန်နေတတ်သည်။ ပကတိကျောက်တုံး ကျောက်ခဲများကို နှလုံးသား ကိရိယာဖြင့် ထုဆစ်လိုက်သောအခါ သက်ဝင်လှုပ်ရှားသော ရုပ်တုဆင်းတုများ ဖြစ်လာကြ၏။ တိတ်ဆိတ်နေသော  စောင်း ကြိုးများကို လက်ချောင်းတို့ဖြင့် ပွတ်သပ်လိုက်သောအခါ နတ်သက်ကြွေသည့်အလား သာယာသော ဂီတလှိုင်းတွန့်များ ပေါ်ထွက်လာကြသည်။

သဘာဝအလှနှင့် လူသားဖန်တီးမှုအလှတို့၏ ဟန်ချက်ညီ ပေါင်းစပ်မှု

အယ်မလီ ဒစ်ကင်ဆန် ညွှန်ပြခဲ့သည့် သဘာဝအလှသည် “လွတ်လပ်ခြင်းနှင့် အလိုက်သင့်စီးဆင်းခြင်း” တွင် အခြေခံပြီး၊ လူသားတို့၏ အလှကမူ “စိတ်ကူး စိတ်သန်းနှင့် နက်ရှိုင်းသော ခံစားမှု” မှ မြစ်ဖျားခံသည်။

တောတောင်ရေမြေ၏ ပကတိအလှကို လူသားက ရိုသေစွာ ငေးမောကြည့်ရှု ရှာဖွေရသည်။ ရင်ထဲ၌ စုဆောင်းမိသော ခံစားချက်များကို စကားလုံး၊ အရောင်အသွေး၊ သံစဉ်များဖြင့် ကမ္ဘာကြီးထံ ပြန်လည်မျှဝေခြင်း ဖြစ်သည်။

အလှတရားနှစ်ရပ် ပေါင်းစည်းမှု သာဓကများ

လှပဆန်းပြားသော နေဝင်ဆည်းဆာအလှ၊ စီးကျနေသော ရေတံခွန်သံ၊ သို့မဟုတ် ငှက်ကလေးများ၏ တေးဆိုသံတို့ကို လူသားတို့က အပိုင်သိမ်းဆည်းထား၍ မရနိုင်ပါ။

ပန်းချီဆရာသည် ထိုဆည်းဆာအလှကို စုတ်ချက်များဖြင့် တီထွင်ဖန်တီးကာ ကမ္ဘာကျော်ပန်းချီကားတစ်ချပ် ဖြစ်လာ စေသည်။ ဂီတပညာရှင်ကလည်း ရေစီးသံ၊ လေတိုက်သံတို့ကို အခြေခံ၍ နားဆင်သူကို စိတ်အေးချမ်းစေမည့် ဂန္ထဝင်တေးသံသာများကို ဖန်တီးယူသည်။ သဘာဝကို အတုယူထားသည့် ထိုပန်းချီနှင့် ဂီတအနုပညာရပ်များကြောင့် လူသားတို့၏ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်သည် ရိုးရှင်းရုံတင်မကဘဲ စိတ်နှလုံးကို နူးညံ့စေသော အလှတရားများဖြင့် ပြည့်စုံလာရသည်။

ဗိသုကာပညာရှင်များသည် ငှက်သိုက်များ၊ ကြာပန်းပွင့်ပုံစံများနှင့် သစ်ပင်များ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ သဘောတရား (Biomimicry) ကို စံနမူနာယူကာ ကြည့်ရုံမျှဖြင့် စိတ်ချမ်းမြေ့စရာကောင်းသည့် ခေတ်မီအဆောက်အအုံများနှင့် အပန်းဖြေဥယျာဉ်များကို တည်ဆောက်ကြသည် (ဥပမာ- စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ Gardens by the Bay ကဲ့သို့သော နေရာမျိုး ဖြစ်သည်)။

သဘာဝစိမ်းလန်းစိုပြေမှုနှင့် လူသားတို့၏ စနစ်ကျသော ဗိသုကာလက်ရာများ ပေါင်းစပ်သွားသည့်အခါ  မွဲခြောက်ခြောက် မြို့ပြကြီးများအစား အနုပညာမြောက်ပြီး စိုပြေလှပသော ပတ်ဝန်းကျင်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာသည်။

စာပေနှင့် ကဗျာအလှ သာဓက

နှင်းမှုန်ကြွေသည့် ဆောင်းမနက်ခင်း၊ လပြည့်ည၏ လရောင် သို့မဟုတ် နွေဦးတွင် ပွင့်သော ပန်းမန်များ သည် သဘာဝ အလှဖြစ်သည်။

စာဆိုပညာရှင်များသည် ကုန်ဆုံးပျောက်ကွယ်လွယ်သော ထိုသဘာဝမြင်ကွင်းများကို စာသား၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာများဖြင့် ဖမ်းဆုပ်ကာ ရသစုံလင်လှသော စာပေအလှတရားများအဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်ကြသည်။

စာဖတ်သူများသည် ထိုစာပေအလှကို ခံစားရင်း သဘာဝတရား၏ တန်ဖိုးကို ပိုမိုသိမြင်လာကြပြီး လောကကြီးကို ပိုမိုမြတ်နိုးတတ်လာကြသည်။

သဘာဝတရားသည် အခြေခံဗီဇ အလှတရားကို ပံ့ပိုးပေးပြီး၊ လူသားတို့၏ ဉာဏ်ပညာသည် ထိုအလှတရားကို ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ပိုမိုနူးညံ့သိမ်မွေ့သော ရသအလှအဖြစ် ထုဆစ်ပုံဖော်ပေးသည်။ ထို့ကြောင့် သဘာဝ တရား၏ ဖန်တီးမှုနှင့် လူသားတို့၏ အနုပညာစွမ်းပကား (၂) ရပ် စည်းချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ ကမ္ဘာလောကကြီး သည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာရော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာပါ ပိုမိုပြည့်စုံစိုပြေပြီး အသက်ဝင်လှပလာရခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

လူထုအတွက် စာပေရေးသားလိုသော လူငယ်မျိုးဆက်သစ်တို့အတွက် အယ်မလီဒစ်ကင်ဆန်၏အလှတရားဆိုင်ရာအယူအဆနှင့်လူသားတို့၏ဖန်တီးမှုအနုပညာသဘောတရားတို့သည် လက်တွေ့ဘဝတွင် အလွန်တန်ဖိုးရှိသော သင်ခန်းစာများကို ပေးစွမ်းလျက်ရှိသည်။ စာပေဟူသည် လူထု၏ စိတ်နှလုံးကို လှုပ်ခတ်စေသော အနုပညာတစ်ရပ်ဖြစ်ရာ အောက်ပါအချက်များကို နှလုံးသွင်းကျင့်ကြံအပ်ပေသည်—

ပထမဦးစွာ လူငယ်စာရေးသူတို့သည် အလှတရားနှင့် အမှန်တရားကို လောဘဇောဖြင့် အတင်းအကျပ် ညှစ်ထုတ် ဖန်တီးခြင်း မပြုသင့်ပေ။ ဒစ်ကင်ဆန် ညွှန်ပြခဲ့သကဲ့သို့ စစ်မှန်သော ရသနှင့် အလှတရားသည် ပင်ကိုသဘောအရသာ ထင်ဟပ်ပေါ်လွင်တတ်သဖြင့် လောကသဘာဝနှင့် လူမှုပတ်ဝန်းကျင်ကို အကဲခတ်လေ့လာသူ၊ ငြိမ်သက်စွာ ခံစားနားလည်သူ ဧည့်သည်တော်ပမာ သဘောထားကာ သဘာဝကျကျ ရေးဖွဲ့ရမည် ဖြစ်သည်။ အတင်းအဓမ္မ ဖမ်းဆုပ်တင်ပြသော စကားလုံးတို့သည် ရေရှည်တွင် ရသပျက်ပြယ်တတ်ပြီး ရိုးသားဖြူစင်စွာ စီးဆင်းလာသော အတွေးအမြင်များကသာ စာဖတ်သူတို့၏ ရင်ထဲ၌ ထာဝရ ကိန်းဝပ်ကျန်ရစ်မည် ဖြစ်သည်။

ထို့အပြင် လူထုအတွက် ရေးသားရာတွင် မိမိ၏ ပင်ကိုအတွေးအခေါ်ကို တာဝန်သိမှုဖြင့် ပေါင်းစပ်ထုဆစ်ရန် လိုအပ်သည်။ သဘာဝလောက၏ ပြဿနာ၊ လူသားတို့၏ ခံစားချက်နှင့် လူမှုဘဝမြင်ကွင်းများကို ကဗျာဆရာ၊ ပန်းချီဆရာတို့ကဲ့သို့ အနုပညာမျက်လုံးဖြင့် နက်ရှိုင်းစွာ မြင်တတ်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုခံစားချက်များကို စာဖတ်သူ၏ အသိဉာဏ်ကို အလင်းပွင့်စေမည့် တန်ဖိုးရှိသော စာပေအလှတရားအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးနိုင်ရပေမည်။ စာရေးခြင်းသည် မိမိကိုယ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ လောကကြီးကို ပိုမိုနူးညံ့သိမ်မွေ့လာစေရန် ရသဖြင့် မွမ်းမံပေးရသော မြင့်မြတ်သည့် တာဝန်တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း လူငယ်များ သတိချပ်အပ်ပါသည်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် လူထုရှေ့မှောက်၌ မားမားမတ်မတ် ရပ်တည်ကာ ကလောင်ကိုင်လိုသော လူငယ်များသည် လောကသဘာဝကို ရိုသေစွာ သင်ယူသော “ငြိမ်သက်ခြင်း” နှင့် ထိုမှရရှိလာသော အသိအမြင် တို့ကို ပြည်သူ့အကျိုးအတွက် ရသမြောက်စွာ ပြန်လည်မျှဝေတတ်သည့် “ဖန်တီးမှုစွမ်းရည်” တို့ကို ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်တည်ဆောက်သွားကြရမည် ဖြစ်ပေသည်။

ကာဗွန်စုပ် စိန်ထုတ်စက်နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ခြိမ်းခြောက်လာသည့် လောဘဇော

ရန်ကုန်မြို့ ဆင်ခြေဖုံးရှိ နှစ်ထပ်ပျဉ်ထောင်အိမ်လေးအတွင်း ကိုမင်းအောင်တစ်ယောက် မျက်မှန်ကို ပင့်တင်လျက် အလွန်ပင် စိတ်လှုပ်ရှားနေသည်။ သူ၏ ရှေ့တွင်ရှိသော စက်ပစ္စည်းမှာ ကားအင်ဂျင်အဟောင်း၊ ရေသန့်ဗူးခွံများနှင့် အနက်ရောင် ပိုက်လိုင်းများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဒေသန္တရ ကာဗွန်စုပ်စက်ကလေး ဖြစ်၏။

“သီတာ… ဒါက လောကကြီးကို ကယ်တင်မယ့် ခေတ်သစ် အဂ္ဂိရတ်စက်ပဲ။ အမေရိကန်က Harvard Magazine နဲ့ စီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်းကြီး Fast Company မှာ ဖော်ပြထားတဲ့ သတင်းတွေအရ လေထုထဲက ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် (CO2) တွေကို စုပ်ပြီး စိန်အဖြစ် ပြောင်းလဲထုတ်လုပ်ပေးနိုင်တဲ့ စက်ကြီးတွေ ရှိတယ်ကွ။ ယူကေက Skydiamond ဆိုရင်လည်း လေထဲက မီးခိုးငွေ့တွေကို စိန်လုပ်ပြလို့ သိပ္ပံမဂ္ဂဇင်းကြီးတွေက ‘ခေတ်သစ် အဂ္ဂိရတ်ဆရာကြီးများ’ လို့တောင် ချီးကျူးထားတာ”…

ကိုမင်းအောင်က သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးပမာ ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ရှင်းပြသည်။ သို့ရာတွင် စကားလုံးအဆုံး၌ “စိန်” ဟူသော စကားလုံးကို ကြားလိုက်ရသောအခါ မသီတာ၏ မျက်လုံးများမှာ ညဉ့်မှောင်မှောင်တွင် လင်းကနဲ ဖြစ်သွားသည့် ကြောင်မျက်လုံးအလား တောက်ပလာခဲ့သည်။

“ရှင်… လေထဲက ကာဗွန်နဲ့ စိန်လုပ်တယ် ဟုတ်လား ကိုမင်းအောင်။ အဲဒီတော့ ဒီစက်ထဲက တကယ့် စိန်အစစ်ကြီးတွေ ထွက်မှာလား”

“ထွက်မှာပေါ့ သီတာရဲ့။ ဒါပေမဲ့ အဓိကက လေထုသန့်စင်ဖို့လေ။ လေထဲမှာ ကာဗွန်ဓာတ်ငွေ့တွေ အရမ်းများမှ အဲဒါတွေကို ဓာတုနည်းနဲ့ ကျောက်ခဲဖြစ်အောင် ဖိသိပ်ပြီး မျက်ရည်စက်လောက် စိန်ပွင့်သေးသေး လောက်ပဲ ကျလာမှာ။ ငါတို့ ရပ်ကွက်က သစ်ပင်တွေပေါတော့ လေထုက သန့်ရှင်းနေတယ်။ အဲဒီတော့ ဒီသန့်ရှင်းတဲ့လေနဲ့ စိန်တစ်ပွင့်ထွက်ဖို့ကတော့ နှစ်ငါးဆယ်လောက် စောင့်ရမှာပေါ့”

“ဟင်… လေကောင်းလေသန့်က စိန်မထွက်ဘူးပေါ့”

“မထွက်ဘူးလေ။ နှမ်းမရှိဘဲ ဆီမထွက်သလိုပေါ့ သီတာရာ။ ကာဗွန်မည်းမည်းတွေ အများကြီးရှိမှ စိန်ကြည်ကြည်လေး တွေ ရမှာ” ဟု ကိုမင်းအောင်က သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် သန့်ရှင်းမှုကို ကျေနပ်စွာ ရယ်မောရင်း အိပ်ရာဝင်ရန် ပြင်တော့သည်။ (သိပ္ပံအချက်အလက်အရ လေထုထဲမှ   Carbon dioxide (CO₂) သည် အရောင်မဲ့ ဓာတ်ငွေ့ဖြစ်ပြီး မီးခိုးငွေ့ထဲမှ ကာဗွန်အမှုန် (Soot) သာ မည်းနက်ခြင်း ဖြစ်သည်။)

မသီတာကမူ စက်ကလေးကို စိုက်ကြည့်ကာ နှုတ်ခမ်းကို ကိုက်လျက် ရိုးစင်းသော တွေးခေါ်မှုဖြင့် အကြံကြီး ကြံစည်နေတော့သည်။

မသီတာ၏ အမှောင်ခေတ် မီးခိုးဗျူဟာ

ညသန်းခေါင်ယံ အချိန်။ ကိုမင်းအောင်၏ ဟောက်သံ  ရှူးရှဲ ဂူးဂဲထွက်လာသည်နှင့် မသီတာသည် ကုတင်ပေါ်မှ ကြောင်တစ်ကောင်ပမာ ခြေဖော့ထွက်လာခဲ့သည်။ သူမ၏ လက်ထဲတွင် လာမည့်လ  အလှူဖိတ်စာနှင့် ပလတ်စတစ်အိတ် အဟောင်းများ ပါလာသည်။

“ရာစုနှစ်ဝက် ဟုတ်လား… ကျုပ်က နောက်လ အလှူမှာ စိန်နားကပ် ပန်ချင်တာအေ။ လေထုက မညစ်ညမ်းလို့ စိန်မထွက်ရင် မီးခိုးတွေ မွှန်ထူအောင် လုပ်ပစ်ရမှာပေါ့! ရပ်ကွက်လေထုကို ကြံရည်ကြိတ်စက်ထဲ ထည့်သလို အတင်းကြိတ်ထည့်လိုက်ရင် စိန်အမြန်ထွက်မှာပဲ”

မသီတာသည် ကာဗွန်စုပ်စက်ကလေးကို အိမ်ရှေ့ဝရန်တာသို့ ထုတ်လိုက်သည်။ ထို့နောက် အိမ်ရှေ့မြေကွက်လပ်ထဲသို့ ဆင်းကာ သစ်ရွက်ခြောက်များ၊ ကတ်ထူပုံးဟောင်းများနှင့် ပလတ်စတစ်အိတ်များကို စုပုံလိုက်တော့သည်။

ဖျောက်! ဝူး…

မီးခိုးလုံးကြီးများမှာ အိမ်ခေါင်မိုးဆီသို့ တလူလူ တက်သွားပြီး ကာဗွန်စုပ်စက်ကလေး၏ ပန်ကာသံမှာ တဝုန်းဝုန်း မြည်ကာ မီးခိုးများကို လောဘတကြီး စုပ်ယူပါတော့သည်။ မသီတာကမူ ယပ်တောင်တခတ်ခတ်ဖြင့် မီးခိုးတောထဲတွင် ရပ်လျက်—

“စိန်ထွက်စမ်း… စိန်ထွက်စမ်း… သာဓုခေါ်မယ့် စိန်နားကပ်လေး ထွက်စမ်း…” ဟု မန္တန်ရွတ်သလို တီးတိုး ရွတ်ဆိုနေလေသည်။

အစိမ်းရောင်စစ်သည်တော်နှင့် စိန်လောဘတိုက်ပွဲ

နံနက် ၅ နာရီ။ ကိုမင်းအောင်တစ်ယောက် လည်ချောင်းထဲ မီးခိုးမွှန်းကာ အသက်ရှူကျပ်လျက် နိုးလာသည်။

“အဟွတ်… အဟွတ်… ငါ့အိမ် မီးလောင်နေတာလား! ဘယ်က အသိဉာဏ်မဲ့တဲ့သူက ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်တွေကို စက်မှုဇုန်လို မီးခိုး လွှတ်နေတာလဲ!”

သူ ဝရန်တာသို့ ပြေးထွက်လာသောအခါ မြင်လိုက်ရသည့် မြင်ကွင်းကြောင့် သွေးတက်လုနီးပါး ဖြစ်သွားသည်။ သူ၏ ဇနီးသည် မသီတာမှာ မျက်နှာတွင် မီးခိုးမှိုင်းများ မည်းနက်စွာ ပေကျံလျက် အိမ်ရှေ့တွင် မီးပုံကြီးကို ထင်းထိုးနေပြီး၊ ကာဗွန်စုပ်စက်ကလေးမှာမူ အခိုးအလျှံများကြားတွင် မောဟိုက်စွာ တုန်ခါလည်ပတ်နေသည်။ စက်၏ ထွက်ပေါက်ခွက် ကလေးထဲတွင်မူ မီးခိုးဖိသိပ်မှုဒဏ်ကြောင့် သဲပွင့်ခန့် စိန်ဖန်စီအသေးစားလေး သုံးပွင့် တလက်လက် တောက်ပ နေသည်ကို အံ့ဩဖွယ် တွေ့လိုက်ရသည်။

“သီတာ!!! မင်း ဘာလုပ်နေတာလဲ! ငါ့ရဲ့ ကမ္ဘာမြေကယ်တင်ရေးစက်ကို ကာဗွန်အဆိပ်တွေ အတင်းကျွေးနေတာလား!”

“အမလေး ကိုမင်းအောင်ရယ်… အော်မနေနဲ့တော့။ ဟောဒီမှာကြည့်၊ ရှင့်စက်ထဲက စိန်ထွက်နေပြီ! သိပ္ပံပညာရှင်တွေတောင် ကျုပ်လောက် ဦးနှောက်မပြေးဘူး။ လေထဲမှာ ကာဗွန်ရှာမနေနဲ့၊ မီးပုံထဲက ကာဗွန်က ပိုမြန်တယ်။ လာ… လာ… ကားတာယာအဟောင်းတွေပါ ထပ်ရှာပြီး ရှို့ရအောင်။ ညနေကျရင် စိန်လက်စွပ်တစ်ကွင်းစာ ရတော့မယ်!”

“ဟာ… မဖြစ်ဘူး! လေထုထဲက ကာဗွန်ကို စုပ်ပြီး ကမ္ဘာကြီးကို ကယ်တင်ရမှာကို မင်းက မီးခိုးတွေ တမင်ဖန်တီးပြီး ကမ္ဘာမြေကို ဓားပြတိုက်နေတာပဲ! ရပ်လိုက်စမ်း!”

ကိုမင်းအောင်က ရေပုံးကိုဆွဲကာ မီးပုံကို ငြှိမ်းသတ်ရန် ပြေးသည်။ မသီတာကမူ ရေပုံးကို အတင်းဆွဲထားရင်း—

“မငြှိမ်းနဲ့! မငြှိမ်းနဲ့ဆို! ကျုပ် စိန်နားကပ် ရခါနီးပြီ! လေထုက နောက်မှ သန့်ရှင်းရေးလုပ်၊ အခု စိန်အရင်ထွက်အောင် ရှို့ရမှာ!” ဟု အော်ဟစ်ကာ ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦး အိမ်ရှေ့တွင် ရေပုံးလုရင်း စစ်ခင်းကြတော့သည်။

ရပ်ကွက်ထဲက လူများကမူ မီးခိုးမွှန်သဖြင့် အိမ်ပေါ်မှ ပြေးဆင်းလာပြီး မီးသတ်ကားခေါ်ရန် ဓါတ်တိုင်ကို ခဲလုံးဖြင့် ထုတီးကာ ဝိုင်းအော်နေကြလေတော့သည်။

ခဏအကြာတွင် မီးသတ်ကား ရောက်လာသည်။ မီးသတ်ကားနောက်တွင် ကပ်ပါလာသော ရဲကားက ကိုမင်းအောင်နှင့် မသီတာတို့ကို မီးပေါ့ဆမှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားလေတော့သတည်း။

လူငယ်တို့ အတွက် သင်ခန်းစာ

စိန်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တစ်မျိုးတည်းသော ဒြပ်စင် (ကာဗွန်) ဖြင့်သာ ဖွဲ့စည်းထားသည့် တစ်ခုတည်းသော ကျောက်မျက်ရတနာ ဖြစ်ပါသည်။

သိပ္ပံ၊ နည်းပညာနှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်မှု နယ်ပယ်သို့ ခြေလှမ်းစတင်လိုသော လူငယ်မျိုးဆက်သစ်များအတွက် လေထုထဲမှ ကာဗွန်ဖြင့် စိန်ထုတ်လုပ်သည့် နည်းပညာသည် အလွန်အဖိုးတန်သော သင်ခန်းစာများကို ပေးစွမ်း လျက်ရှိသည်။ စစ်မှန်သော ဆန်းသစ်တီထွင်မှုဟူသည် စာအုပ်ထဲမှ သီအိုရီများကို အလွတ်ကျက်မှတ်ခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ မိမိတို့ဝန်းကျင်၌ ကြုံတွေ့နေရသော ပြဿနာများကို သိပ္ပံမျက်စိဖြင့် ထိုးထွင်းမြင်တတ်သည့် စူးစမ်းလိုစိတ် (Curiosity) မှ စတင်ရမည်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာကြီးကို ဒုက္ခပေးနေသော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့ဆိုးများကို တန်ဖိုးကြီး စိန်ရတနာအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်သကဲ့သို့၊ လူငယ်များအနေဖြင့်လည်း အခက်အခဲနှင့် စိန်ခေါ်မှုများကို တန်ဖိုးရှိသော ဆန်းသစ်တီထွင်မှု အခွင့်အလမ်းများအဖြစ် ပြောင်းလဲရှုမြင်တတ်ရန် အရေးကြီးပေသည်။

ထို့အပြင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာကို တီထွင်ဖန်တီးရာတွင် မိမိ၏ တစ်ကိုယ်ရည် အကျိုးစီးပွား (သို့မဟုတ်) ရေတို အမြတ်အစွန်းထက် လူသားထုနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို အကျိုးပြုစေမည့် ကျင့်ဝတ်သိက္ခာ (Ethics & Responsibility) ကို အမြဲ ရှေ့တန်းတင်ရပါမည်။ ဇာတ်လမ်းထဲမှ မသီတာကဲ့သို့ ရေတိုရလဒ်တစ်ခုတည်းကိုသာ ကြည့်၍ သဘာဝတရားကို ထိခိုက်စေမည့် ဖြတ်လမ်းနည်းများကို ရှောင်ရှားရမည်ဖြစ်ပြီး၊ သုတေသနပြုချက်များကို စနစ်တကျ၊ တိကျစွာ လက်တွေ့အသုံးချတတ်ရန် လိုအပ်သည်။ ခေတ်သစ်တီထွင်မှုတိုင်းသည် လူသားတို့၏ လူနေမှုဘဝကို သာယာစေရုံသာမက ကမ္ဘာမြေ၏ ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲရေး (Sustainability) ကို အထောက်အကူပြုရမည် ဖြစ်သည်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် အနာဂတ်၏ တီထွင်ဆန်းသစ်သူများ ဖြစ်လာမည့် လူငယ်များသည် ကျယ်ပြန့်သော သိပ္ပံအသိပညာ၊ ခိုင်မာသော သုတေသနစိတ်ဓာတ်နှင့် လူမှုအကျိုးပြု စေတနာတို့ကို အခြေခံ၍ မဖြစ်နိုင်ဟု ထင်ရသော အရာများကို လက်တွေ့အကောင်အထည် ဖော်နိုင်အောင် ကြိုးပမ်းကြရမည် ဖြစ်ပေသည်။

References

• Fast Company: These diamonds are made of CO2 sucked from the air
• Scientific American: Modern Alchemists Turn Airborne CO2 into Diamonds

စုံထောက်ကြီး ဦးရှမ်းကောနှင့်  အချိုပွဲ လျှို့ဝှက်ချက်

ရပ်ကွက်ထဲတွင် “ရှာလော့ဟုမ်း” ဟု မိမိကိုယ်ကိုယ် ဘွဲ့ပေးထားသည့် အပျော်တမ်းစုံထောက်ကြီး ဦးရှမ်းကောတစ်ယောက် ခေါင်းပေါင်းစကို ပြင်စည်းလျက် မျက်မှောင်ကြုတ်ထားသည်။ မျက်နှာချင်းဆိုင်အိမ်မှာ အရေပြားရောဂါကုသရန် အိမ်တွင်း ဆေးဖက်ဝင်ဆပ်ပြာ ထုတ်လုပ်သည့် ကျော်ကြီး၏ အိမ်ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းအိမ်ရှေ့တွင် လူစုလူဝေး ဖြစ်နေသဖြင့် ဦးရှမ်းကော၏ စုံထောက်ဗီဇ နိုးကြားလာရခြင်း ဖြစ်၏။

“သွေးအေးအေးနဲ့ ရက်စက်လှတဲ့ ရာဇဝတ်မှုပဲ ကျော်ကြီး… မင်း မဖုံးဖိနဲ့! ကြမ်းပြင်ပေါ်က သွေးကွက်တွေနဲ့ ပျောက်ဆုံး သွားတဲ့ သက်ရှိရုပ်အလောင်း… ဒါ ရာဇဝတ်မှု အကြီးစား”

ဦးရှမ်းကောက လက်ကိုင်မှန်ဘီလူးကြီးကို မြှောက်ကာ စူးစိုက်ကြည့်ရင်း သရုပ်ဖော်သည်။ ကျော်ကြီးကမူ နဖူးကို လက်ဖြင့်ရိုက်ကာ သက်ပြင်းချလိုက်၏။

“ဟာ… ဦးရှမ်းကောရယ်! မနေ့ညက မီးဖိုချောင်ထဲ ကြောင်ဝင်ပြီး စားပွဲပေါ်က ငါးကြင်းကြော်ကို ခိုးဆွဲသွားတာပါ။ သွေးကွက်မဟုတ်ဘူး… ငရုတ်သီးဆီချက်တွေ ပေကျံနေတာဗျ”

“ဟားဟား… အတွေ့အကြုံမရှိတဲ့ အရပ်သားတွေကတော့ ဒီလိုပဲ ရိုးရိုးထင်မှာပေါ့ကွာ။ တရားခံက သက်သေဖျောက်ဖို့ ဓာတုဗေဒပစ္စည်းတွေ သုံးထားတာ ဖြစ်နိုင်တယ်”

ဦးရှမ်းကောသည် ကျော်ကြီး၏ စကားကို အယုံအကြည်မရှိဘဲ သက်သေရှာရန် ကျော်ကြီး၏ ဆေးဆပ်ပြာချက်သည့် အလုပ်ခန်းထဲသို့ ဒရောသောပါး ဝင်သွားတော့သည်။

အမှန်စင်စစ် ထိုအလုပ်ခန်းမှာ ၁၈၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များကတည်းက ကမ္ဘာကျော်ခဲ့သော Wright’s Coal Tar Soap ဖော်မြူလာအတိုင်း ကျောက်မီးသွေး ပေါင်းခံရည် (Coal Tar) ကို အသုံးပြု၍ ပွေး၊ ဝဲ၊ နှင်းခူနှင့် ဗောက်ပျောက် ဆေးဖက်ဝင်ဆပ်ပြာများ ချက်လုပ်သည့် နေရာသာ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အညစ်အကြေးစုပ်ယူရန် မီးသွေးမှုန့်သုံး မီးသွေးဆပ်ပြာ (Charcoal Soap) များပါ ထုတ်လုပ်နေခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ အလုပ်ခန်းထဲရှိ ကျောက်မီးသွေး ထွက်ပစ္စည်းများ၊ အက်ဆစ်နှင့် အယ်ကာလီဗူးများကို မြင်တွေ့သွားသောအခါ “ရှာလော့ဟုမ်း ဦးရှမ်းကော” တစ်ယောက် မျက်လုံးပြူးကာ ရာဇဝတ်မှုကြီးတစ်ခုအဖြစ် သင်္ကာမကင်း တလွဲထင်မြင်နေလေတော့သည်။

ထိုအချိန်တွင် မွန်းတည့် ၁၂ နာရီ ထိုးပြီဖြစ်ရာ ကျော်ကြီးက အားနာပါးနာဖြင့် —

“စုံထောက်ကြီးလည်း မောရောပေါ့… ကျွန်တော် သုပ်ထားတဲ့ ချဉ်ငံစပ် ထမင်းသုပ်လေး ဝင်စားပါဦး” ဟု ဖိတ်ခေါ်လေသည်။ သက်သေရှာရင်း ဗိုက်ဟောင်းလောင်း ဖြစ်နေသော ဦးရှမ်းကောသည် လက်ပင်မဆေးနိုင်တော့ဘဲ ထမင်းဝိုင်းသို့ တန်းပြေးကာ ထမင်းသုပ်ကို လက်ဖြင့် နယ်ဖက်၍ ပါးစပ်ထဲ ကောက်ထည့်လိုက်တော့သည်။

ဝါးလိုက်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ဦးရှမ်းကော၏ မျက်လုံးကြီးများ ပြူးထွက်လာပြီး ထိုင်ခုံမှ ဒယိမ်းဒယိုင် ထရပ် လိုက်သည်။

“ဟင်… ဘယ်လိုဖြစ်တာလဲ! ကျော်ကြီး… မင်း ထမင်းသုပ်ထဲကို သကြားဘယ်နှစ်ပိဿာ ထည့်ထားတာလဲ! သကြားလုံးကို ကြံသကာနဲ့ စားထားသလို အရမ်းချိုလွန်းနေတယ်!”

“ဟာ… ဦးရှမ်းကောကလည်း၊ ကျွန်တော်က ငါးပိ၊ ငရုတ်သီးနဲ့ မန်ကျည်းရည်ပဲ ထည့်ထားတာ။ သကြားတစ်မှုန်မှ မပါဘူးဗျ”

“လိမ်မနေနဲ့! မင်း ငါ့ကို သကြားအဆိပ်ခတ်ပြီး နှုတ်ပိတ်ဖို့ ကြံစည်တာမဟုတ်လား! ဓာတ်ခွဲခန်းထဲက ဆေးခတ်ထားတဲ့ မုန့်စားပြီး လူသတ်တဲ့ နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းတွေလိုပဲ”

ဦးရှမ်းကောသည် အဆိပ်မိပြီဟု ထင်မှတ်ကာ ရင်ဘတ်ကို ဖိရင်း ကြမ်းပြင်ပေါ် ဒူးထောက်ကျလုနီးပါး ဖြစ်သွားသည်။ ထို့နောက် အဆိပ်အရသာကို ပိုမိုအတည်ပြုရန် လက်မနှင့် လက်ညှိုးကို လျှာဖြင့် ထပ်မံလျက်ကြည့်ရာ ပို၍ပင် ချိုအီအီကြီး ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့လိုက်ရသည်။

“သေပြီ… ငါ့လက်ဖျားက အဆိပ်တွေ ပျံ့နေပြီ! နယ်ထိန်းရဲစခန်းကို ဖုန်းဆက်ကြစမ်း!” ဟု အိမ်နီးနားချင်းများရှေ့တွင် သောင်းကျန်းပါတော့သည်။

ထိုစဉ် ကံကောင်းထောက်မစွာဖြင့် ကျော်ကြီး၏ မိတ်ဆွေဖြစ်သူ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းမှ ဓာတုဗေဒဆရာ ဦးစိုးမိုး ရောက်လာခဲ့သည်။ ဦးရှမ်းကောက “ဆရာစိုး… ကျုပ်ကို အဆိပ်ခတ်ထားကြတယ်ဗျို့၊ ထမင်းသုပ်က သကြားထက် အဆပေါင်းများစွာ ချိုနေတယ်” ဟု အသနားခံလေသည်။

ဓာတုဆရာ ဦးစိုးမိုးက ဦးရှမ်းကော၏ ဂျီးပေနေသော လက်ဖဝါးများကို သေချာကြည့်ရှု အနံ့ခံပြီးနောက် အသံထွက်အောင် ရယ်မောလိုက်တော့သည်။

“စုံထောက်ကြီးရယ်… အဆိပ်မဟုတ်ပါဘူးဗျာ။ ခင်ဗျား ကျော်ကြီးရဲ့ အလုပ်ခန်းထဲက ဆပ်ပြာလုပ်တဲ့ ကျောက်မီးသွေးထွက် ဓာတုပစ္စည်း (Coal tar derivatives) တွေကို လက်နဲ့ လျှောက်ကိုင်ပြီး လက်မဆေးဘဲ ထမင်းစားလို့ ဖြစ်တာပါ။ ၁၈၇၉ တုန်းကလည်း ဂျွန်ဟော့ပ်ကင်းစ် တက္ကသိုလ်က ဓာတုပညာရှင် ကွန်စတန်တင် ဖာလ်ဘာ့ဂ် (Constantin Fahlberg) ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးက ဓာတ်ခွဲခန်းကနေ လက်မဆေးဘဲ ညစာစားရင်း သူ့လက်ချောင်းတွေ ချိုနေတာကို သတိထားမိရာကနေ သကြားထက် အဆ ၃၀၀ ကျော်ချိုတဲ့ ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ‘သကြားတု (Saccharin)’ ကို အမှတ်မထင် တွေ့ရှိခဲ့တာလေ။ ခင်ဗျားလည်း အဲဒီပညာရှင်ကြီးလို လက်မဆေးဘဲ စားမိလို့ ဆက်ကရင် အရသာ ခံစားနေရတာပါဗျာ!”

ထိုစကားကို ကြားလိုက်ရသောအခါ ရပ်ကြည့်နေသော ရပ်ကွက်သားများအားလုံး ဝါးလုံးကွဲ ရယ်မောကြတော့သည်။

“ဒါဆို… ကျုပ်က ဓာတုဗေဒ အမှတ်မထင် တွေ့ရှိမှုအသစ်ကို လက်တွေ့ သက်သေပြနေတာပေါ့လေ” ဟု ဦးရှမ်းကောက မျက်နှာပူပူဖြင့် လက်ကို အမြန်ဆေးရင်း ဇွတ်ခေါင်းမာကာ စုံထောက်ဂိုက် ပြန်ဖမ်း လိုက်ရလေတော့ သတည်း။

သကြားအတု ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုနှင့် ဇွဲနဘဲ လိုသော ဆေးသုတေသန

ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာနှင့် သုတေသနလုပ်ငန်းများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ လေ့လာလိုက်စားလိုသော လူငယ်မျိုးဆက်သစ်များအတွက် သကြားအတု (Saccharin) ကဲ့သို့သော အမှတ်မထင် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု (Accidental Discovery / Serendipity) သမိုင်းကြောင်းများသည် အလွန်အဖိုးတန်သည့် တွန်းအားနှင့် လမ်းညွှန်ချက်များကို ပေးစွမ်းလျက်ရှိသည်။

သကြားအတု (Saccharin) ကို ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ဂျွန်ဟော့ပ်ကင်းစ် တက္ကသိုလ် (Johns Hopkins University) ၌ မတော်တဆမှုတစ်ခုကြောင့် စတင်ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထိုစဉ်က ဓာတုဗေဒပါမောက္ခ အိုင်ရာ ရက်မဆင် (Ira Remsen) နှင့် ဂျာမန်ဓာတုဗေဒပညာရှင် ကွန်စတန်တင် ဖာလ်ဘာ့ဂ် (Constantin Fahlberg) တို့သည် ကျောက်မီးသွေး ကတ္တရာ (Coal tar) မှတစ်ဆင့် တခြားဓာတုပစ္စည်းများကို သုတေသနပြု လုပ်ဆောင် နေကြခြင်း ဖြစ်သည်။

တစ်ရက်တွင် ဖာလ်ဘာ့ဂ်သည် ဓာတ်ခွဲခန်း၌ အလုပ်ရှုပ်နေသဖြင့် လက်ကို သေချာမဆေးဘဲ အိမ်ပြန်ကာ ညစာစားခဲ့ပါသည်။ ညစာစားရင်း ပေါင်မုန့်ကို လှမ်းစားလိုက်သောအခါ ပုံမှန်ထက် အလွန်ချိုနေသည်ကို သတိပြုမိသွားသည်။ သူ၏ဇနီး ချက်ပြုတ်ထားသော ဟင်းလျာများကြောင့် မဟုတ်ဘဲ သူ၏လက်ချောင်းများနှင့် လက်ဖမိုးများတွင် ပေကျံနေသည့် ဓာတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း သိရှိသွားသဖြင့် ဓာတ်ခွဲခန်းသို့ ညတွင်းချင်း ပြန်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ထိုနေ့က သူကိုင်တွယ်ခဲ့သည့် ဖန်ပြွန်များနှင့် ဓာတ်ခွဲပစ္စည်းများကို စနစ်တကျ ပြန်လည်စစ်ဆေးရာမှ ပုံမှန်သကြားထက် အဆပေါင်း ၃၀၀ မှ ၄၀၀ ခန့် ပိုမိုချိုမြိန်သည့် ဓာတုပစ္စည်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ယင်းကို Saccharin ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။

၁၈၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ၎င်းတို့နှစ်ဦး ပူးတွဲ၍ သုတေသနစာတမ်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သော်လည်း ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ဖာလ်ဘာ့ဂ်သည် ပါမောက္ခ ရက်မဆင်ကို အသိမပေးဘဲ ၎င်းတစ်ဦးတည်းအမည်ဖြင့် မူပိုင်ခွင့် (Patent) ကို လျှောက်ထားရယူကာ စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သကြားထက် အဆပေါင်းများစွာ ချိုသော်လည်း ကယ်လိုရီ လုံးဝမပါဝင်သည့် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး သကြားအတုသည် မတော်တဆ သိပ္ပံနည်းကျ တွေ့ရှိမှုအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရပါသည်။

ဆေးသုတေသနနယ်ပယ်သို့ လျှောက်လှမ်းရာတွင် အောက်ပါအချက်များကို နှလုံးသွင်း မှတ်သားသင့်ပေသည် —

စူးစမ်းလေ့လာနိုင်စွမ်း (Keen Observation) ရှိရန်

သုတေသီကောင်းတစ်ဦး ဖြစ်လာစေရန် အသေးအဖွဲ ကိစ္စများကိုပင် မပေါ့ဆတတ်သည့် သတိဉာဏ် အလွန် အရေးကြီးသည်။ သာမန်လူတို့ မျက်စိလျှမ်းသွားနိုင်သော အခြေအနေများ၊ မတော်တဆ ဖြစ်ရပ်ငယ်များထဲမှပင် လူသားထုကို အကျိုးပြုမည့် ကြီးကျယ်သော တွေ့ရှိမှုများ ပေါက်ဖွားလာတတ်သည်။

ဇွဲ၊ လုံ့လနှင့် မဆုတ်မနစ်သော စိတ်ဓာတ် (Perseverance) မွေးမြူရန်

သုတေသနခရီးလမ်းသည် ချက်ချင်း အောင်မြင်မှုရရန် ခက်ခဲပြီး မရေမတွက်နိုင်သော စမ်းသပ်မှုများနှင့် ကျရှုံးမှုများကို ဖြတ်သန်းရတတ်သည်။ မျှော်မှန်းထားသည့်အတိုင်း ထွက်မလာသော အဖြေများသည် အဆုံးသတ်မဟုတ်ဘဲ နောက်ထပ် အသိအမြင်သစ်တစ်ခုဆီသို့ ဦးတည်သွားစေသည့် လှေကားထစ်များသာ ဖြစ်သည်။

သိပ္ပံကျင့်ဝတ်နှင့် လူသားချင်း စာနာမှု (Ethics & Humanity) ကို ရှေ့တန်းတင်ရန်

သုတေသနပြုရာတွင် မိမိ၏ တစ်ကိုယ်ရည် အကျိုးစီးပွားတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘဲ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များအပေါ် ရိုးသားမှုနှင့် လူသားထု၏ သက်ရှည်ကျန်းမာရေးကို ဦးတည်သည့် စစ်မှန်သော သိပ္ပံကျင့်ဝတ်ကို စောင့်ထိန်းရမည် ဖြစ်သည်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာကို လိုက်စားမည့် လူငယ်များသည် ကျယ်ပြန့်သော ပညာရပ်စွမ်းရည်၊ ခိုင်မာသော သုတေသနစိတ်ဓာတ်နှင့် မြင့်မြတ်သည့် ကျင့်ဝတ်သိက္ခာတို့ကို ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်တည်ဆောက်ကာ လူသားထု၏ အသက်နှင့် ကျန်းမာရေးကို ကယ်တင်နိုင်မည့် စွမ်းအားရှင်များ ဖြစ်လာအောင် ကြိုးပမ်းကြရမည် ဖြစ်ပေသည်။

References

• American Chemical Society: The Discovery of Saccharin
• Science History Institute: The Pursuit of Sweet: A History of Saccharin
• Britannica: Saccharin — Chemical Compound